İlk Türk-İslam Devletleri

İlk Müslüman Türk Devletlerinde Devlet Yönetimi

Türk Devletlerinde devlet hâkimiyetinin kaynağı gerek İslamiyet öncesi gerekse İslamiyet sonrasında ilahi olarak görülmüştür.

İslamiyet’le birlikte ülkeyi yönetme yetkisi Allah’ın takdiri ve nasibi olarak görülmüştür.

Allah adına ülkeyi yönetme şekline dönüşen Kut anlayışının kan yoluyla geçtiği inancından dolayı bu dönemde de ülkenin hanedanın ortak malı olarak görülmesi taht kavgalarının sıkça yaşanmasına sebep olmuştur.

İslamiyet’le birlikte hâkimiyet anlayışında yaşanan ilk değişim hükümranlığın Halife tarafından onaylanması geleneği olmuştur.

Türk-İslam Devletlerinde dini yönde halifeye bağlılık devam etmesine rağmen siyasi alanda bağımsız olmaya özen gösterilmiştir.

Türk-İslam devletlerinde devlet anlayışının dayandığı temel esaslar;

  • Töre,
  • İslam dini,
  • Türk-Cihan Hakimiyeti Düşüncesi ,
  • Cihat anlayışı

şeklindedir.

Türk-İslam Devletlerinde merkezi teşkilat;

  • Hükümdar ,
  • Saray ,
  • Hükümet

gibi unsurlardan oluşmaktadır.

Hükümdar Sembol ve Unvanları:

SEMBOL UNVANLARI
Kılıç Han
Yay Hakan
Örgin (Taht) İlig
Otağ (Çadır) Erkin
Hutbe Bey
Tıraz (Elbise) Padişah
Hilat (Hediye) Sultan
Çetr (Şemsiye) Sultan-ı Azam
Sikke (Para) Melik
Asa (Baston) Şah
Mühür Hünkar
Sancak (Alem) Gazi
Kılıç kuşanmak Şahinşah

Saray Görevlileri:

Hares Emiri Hükümdara karşı suç işleyenleri cezalandırır.
Candar Sarayı dışarıdan gelen saldırılara karşı koruyan muhafız birliği komutanıdır.
Alemdar Bayrak ve sancakları korur ve savaşta taşır.
Silahdar Hükümdarın silahlarıyla ilgilenir.
Camedar Sultanın elbisesinden sorumlu kişidir.
Serhenk Törenlerde ve seyahatlerde yol düzenini sağlayan merasim çavuşudur.
Vekil-i Has Sarayın genel işlerinden sorumlu kişidir.
Emir-i Ahur Sarayın atlarına bakar.
Taştdar (Abdar) Sultanın temizlik işlerinden sorumlu kişidir.
Şarapdar Hükümdarın içeceklerinden sorumlu kişidir.
Hansalar Sultanın sofrasından sorumlu aşçı başıdır.
Emir-i Şikar Hükümdarın av partilerini tertip eder.
Çaşnigir Sultanın yiyecek işlerinden sorumlu kişidir.
Kıssadar Hükümdara gelen dilekçeleri kabul edip onları hükümdara sunan kişidir.
Hacip Hükümdar ve vezirden sonra gelen en yetkili kişidir.
Özellikleri ve görevleri şunlardır:
✔️ Hükümdar ile devlet ve hükümdar ile halk arasındaki ilişkileri düzenler.Elçileri kabul eder.Törenleri düzenler.Uygun gördüklerini Divan-ı Mezalim’e çıkarır.
✔️ En bilgilisine Has Hacip,Uluğ Hacip,Hacibül Hüccap Gazneliler‘de ise Hacib-i Bozorg denilirdi.
✔️ Karahanlılarda ise “Tayangu” adı verilir.

Devlet Görevlileri:

Amid Vilayetlerdeki yönetimden sorumlu sivil görevlidir.
Amil (Imga) Vilayetlerdeki vergi toplama işini yürütür. Ummal adıyla da ifade edilir.
Yuğruş Karahanlılarda vezir.
Melik Hükümdarın oğlu.
Atabey Melik eğitmeni
Şıhne Eyaletlerin başında bulunan hanedan üyesi olmayan askeri valilere verilen isimdir.
Muhtesip Belediye işlerinden sorumlu kişidir. Aynı zamanda Çarşı, pazarı denetleyen kişidir.
Subaşı Şehirlerin güvenliğinden sorumlu kişidir.
Ulak Sarayla Taşra teşkilatı görevlileri arasındaki haberleşmeyi sağlayan görevlidir. ( Postacı )
İğdişbaşı Şehir halkını temsil eden en yüksek görevlidir. Günümüz Belediye başkanına denk gelir.

Divan-ı Saltanat:

🔷 Karahanlılarda “Meclis-i Ali” denir.

🔷 Günümüz Bakanlar Kurulu‘dur.

🔷 Başkanlığını Vezir yapar.

🔷 Büyük Selçuklulardaki devlet sorunları Divan-ı Saltanat‘ta çözülür.

🔷 Bu divana bağlı divanlar ise şunlardır:

(Mobil görünümde tablonun ekrana sığmaması halinde tabloyu yana kaydırınız.)

DİVAN GÖREVİ GÖREVLİSİ
Divan-ı İstifa Devlete ait tüm mali işlere bakar. Müstevfi
Divan-ı Arz (Ceyşül Arz) Askeri işlerden sorumludur. Emir-i Arz
Divan-ı İşraf Mali ve idari işleri teftiş eder. Müşrif-i Memalik
Divan-ı Tuğrai (İnşa) Yazışmalardan sorumlu divandır. Tuğrai (Münşi)
Divan-ı Berid Haberleşme ve posta işlerine bakar. Berid
Niyabet-i Saltanat Hükümdarın başkentte olmadığı zamanlarda toplana divandır. Naib
Divan-ı Mezalim ✔️ Kadı kararlarına yapılan itirazları değerlendirir ve sonuçlandırır.
✔️ Devlet memurları hakkındaki şikayetleri inceler.
✔️ Siyasi suçları görüşür.
✔️ Katipler aracılığı ile vakıfları denetler.
✔️ Muhtesibin yerine getiremediği kararları uygular.
Sultan

Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.


Görsel Kaynakları:
https://www.youtube.com/watch?v=dYyzs1_MwDg&t=250s

Cevap Yok

Tartışmaya Katılın

Abonelerimiz Arasına Katıl

Sitemize abone olarak en son ders ve yazılardan haberdar olabilirsiniz.

Abone Olduğunuz İçin Teşekkürler...

Bir şeyler ters gitti :(