11. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 215-219 Cevapları

1) Kahire-İskenderiye (1851’de yapımına başlandı): Osmanlı topraklarındaki ilk demir yoludur. 2) İzmir-Aydın (1856’da başlandı, 1866’da tamamlandı): Anadolu’daki ilk hattır; verimli Ege ürünlerini limana taşıdı. 3) İzmir-Manisa (Kasaba) hattı (1860’lar): Batı Anadolu’nun tarım bölgelerini İzmir limanına bağladı. 4) Rumeli demir yolu (1870’ler-1888): İstanbul’u Avrupa’ya bağladı. 5) Mudanya-Bursa (1870’lerde yapıldı, 1892’de işletmeye açıldı): Bursa’nın ipek ve tarım ürünlerini denize ulaştırdı. 6) Anadolu demir yolu (Haydarpaşa-İzmit 1873, Ankara 1892, Konya 1896): İç Anadolu’nun tahılını İstanbul’a taşıdı, göçmen yerleşimini kolaylaştırdı. 7) Anadolu-Bağdat demir yolu (1903’ten itibaren): Alman sermayesiyle Irak’a uzanan stratejik bir hattır. 8) Hicaz demir yolu (1900-1908): Tamamen yerli sermaye ve bağışlarla yapıldı; hac yolculuğunu kolaylaştırdı ve uzak bölgeleri merkeze bağladı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: II.Abdülhamit ve Islahatları | İstibdat Dönemi (1878-1908)

Örnek cevap: Osmanlı Devleti demir yolu yapımında sermaye yetersizliği, teknik bilgi ve uzman eksikliği ile kendi kârını öne alan yabancı şirketler gibi engellerle karşılaştı. Buna rağmen vazgeçilmedi; özellikle Hicaz demir yolu, İslam dünyasının bağışları ve yerli imkânlarla, çöl şartlarında sekiz yılda tamamlandı. Bu örnek, imkânlar kısıtlı olsa bile kararlılık ve ortak çabayla büyük işlerin başarılabileceğini gösterir. Gayret ve azim, bir milletin kendi gücüne güvenmesinin ve dışa bağımlılıktan kurtulmasının anahtarıdır.

Örnek cevap: “Katılıyorum çünkü” demir yolları merkezin taşrayı daha sıkı denetlemesini sağladı, vergi toplama ve güvenlik kolaylaştı; askerler ve cephane cepheye hızla ulaştırılabildi; tarım ürünleri pazarlara ve limanlara taşınarak iç ticaret canlandı, göçmenler hat boylarına yerleştirildi. “Kararsızım çünkü” diyen biri de hatların çoğunun yabancı şirketlerce kendi kârlarına göre liman şehirlerine yöneltildiğini, Avrupa mallarının iç pazara girmesini kolaylaştırarak yerli üreticiyi zorladığını ve Doğu Anadolu gibi bölgelerin bu imkândan yararlanamadığını gerekçe gösterebilir.

Elektrikli telgraf (1837): Osmanlı’da ilk hat Kırım Savaşı sırasında (1853-1856) Fransız ve İngiliz uzmanlarca İstanbul-Edirne-Şumnu arasında kuruldu, ilk telgraf haberleşmesi de bu savaşta yapıldı. Önce cephelerle hızlı askerî haberleşme için, sonra merkezin vilayetlerden hızla haber alıp emir vermesi, halkın ve tüccarların haberleşmesi için kullanıldı. Fotoğraf (1839): XIX. yüzyılın ortalarında saraya girdi ve İstanbul’da Avrupalı fotoğrafçılar çalışmaya başladı; Kırım Savaşı’nda çekilen fotoğraflar ilk savaş fotoğrafları arasındadır. Saray ve devlet adamlarının portrelerini çekmek, olayları belgelemek ve II. Abdülhamid döneminde ülkeyi dünyaya tanıtmak amacıyla kullanıldı.

Örnek cevap: En büyük zorluk sermaye ve hazine yetersizliğiydi; icatlar yerli imkânlarla üretilemediği için pahalıya dışarıdan satın alındı. Bu araçları kuracak, kullanacak ve onaracak uzman azdı; bu yüzden Avrupalı mühendis ve teknisyenlere bağımlı kalındı. Geniş ve engebeli topraklar hat döşemeyi zorlaştırdı. Halkın bir kısmı yeniliklere alışkın olmadığından başta şüpheyle yaklaştı. Demir yolu gibi yatırımlarda ise yabancı şirketlerin çıkarları zaman zaman devletin ihtiyaçlarının önüne geçti.

Örnek cevap: Müze-i Hümayun, 1869’da kurulan ilk modern Osmanlı müzesidir ve bugünkü İstanbul Arkeoloji Müzelerinin temelidir. Kuruluşundan önce Anadolu’daki pek çok tarihî eser ihmal ve bilgisizlik yüzünden yabancı müzelere götürülüyordu; müze sayesinde bu eserlerin devlet elinde kalması sağlandı. Osman Hamdi Bey’in müdürlüğünde Nemrut Dağı ve Sayda gibi yerlerde bilimsel kazılar yapıldı, İskender Lahdi gibi eşsiz eserler müzeye kazandırıldı ve 1884’te eski eserlerin yurt dışına çıkarılmasını yasaklayan nizamname hazırlandı. Böylece Türkiye’de modern müzecilik, arkeoloji ve kültürel miras bilinci doğdu.