11. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 226-229 Cevapları

Örnek cevap: Değişim: Askerî ihtiyaçlar için Zeytinburnu Fişek Fabrikası gibi fabrikalar kuruldu, Avrupalı mühendisler getirildi, tarımda makineler kullanılmaya başlandı ve idari, askerî, ticari amaçlarla demir yolları yapıldı. Süreklilik: Buna rağmen tarım çoğunlukla küçük arazilerde ve geleneksel yöntemlerle sürdü; ayakkabı ustası gibi zanaatkârlar el emeğiyle üretime devam etti. Yani yeni fabrikalar geleneksel üretim düzenini ortadan kaldıramadı; eski ve yeni yan yana yaşadı. Bu durum, Osmanlı sanayileşmesinin sınırlı ve yavaş kaldığını gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nde Ekonomi

Örnek cevap: Avrupa fabrikalarında makineyle üretilen ucuz ve bol mallar Osmanlı pazarlarına girdi; el tezgâhında üretim yapan yerli zanaatkârlar bu rekabete dayanamayarak geriledi. Avrupa’nın ham madde ihtiyacı artınca Osmanlı; pamuk, ipek, tütün gibi tarım ürünlerini ihraç eden, mamul malı ise ithal eden bir ülke hâline geldi. Dış ticaret açığı büyüdü, devlet borçlanmaya yöneldi. Öte yandan demir yolu, telgraf ve buharlı gemi gibi yenilikler ülkeye girdi ve devlet de fabrikalar kurarak sanayileşmeye çalıştı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Sanayi Devrimi: Nedenleri, Sonuçları ve Osmanlı’ya Etkileri

Örnek cevap: 1) Osmanlı’da ilk modern fabrika olan Feshane devlet eliyle ve ordu ihtiyacı için kuruldu; sanayileşmeyi devlet başlattı. 2) 1838 Baltalimanı Antlaşması ile yabancı malların girişi kolaylaşınca yerli üretim zayıfladı. 3) Makineler Avrupa’dan getirildiği için yerli makine üretimi gelişmedi, kâğıt fabrikasında görüldüğü gibi ham maddede bile dışa bağımlılık sürdü. 4) Mali krizler ve Düyûn-ı Umûmiyye, sanayi yatırımları için gereken parayı azalttı; girişimler çoğunlukla yabancı sermayeye kaldı. 5) Şirket-i Hayriye, Islah-ı Sanayi Komisyonu ve sanayi mektepleri, sanayileşme için kurumsal adımlar atıldığını gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nde Ekonomi

Örnek cevap: Köylüler: Vergilerin nakit alınması ve demir yollarının pazarlara ulaşması onları ticari ürün yetiştirmeye yöneltti, ancak üretim çoğunlukla geleneksel yöntemlerle sürdü. Zanaatkârlar: Ucuz Avrupa mallarıyla rekabet edemeyen pek çok usta işsiz kaldı; bir kısmı ucuz mal üreterek ya da şirketleşerek ayakta kalmaya çalıştı. Tüccarlar: Dış ticaretin büyümesiyle liman şehirlerindeki ve yabancılarla çalışan tüccarlar zenginleşti; iç gümrük ödeyen yerli tüccarlar ise yabancılar karşısında geride kaldı. Bürokratlar: Fabrikaları, okulları ve şirketleri yöneten, Avrupa’yı yakından izleyen yeni bir bürokrat kesim güç kazandı.

Örnek cevap: Osmanlı ekonomisi tarıma dayanıyordu; XIX. yüzyıl ortasında vergi gelirlerinin yaklaşık %40’ı öşür ve arazi vergilerinden geliyordu. Tarım topraklarının mülkiyeti devlete aitti ve devlet, tımar sistemiyle üretimi denetliyordu. Halkın çoğu küçük arazilerde kendi ihtiyacı için üretim yapan köylülerdi. Devlet; hazineye en yüksek geliri sağlamayı (fiskalizm), halkın ihtiyaçlarını bol ve ucuz karşılamayı (provizyonizm) ve gelenekleri korumayı esas alıyordu. Ayrıca devlet dışında büyük servet ve güç odaklarının oluşmasına izin vermeyen merkeziyetçi bir yapı vardı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tımar Sistemi: Nedir, Nasıl İşlerdi, Neden Bozuldu?

Örnek cevap: Boş arazilerin çokluğu, Osmanlı’da toprağın bol, onu işleyecek insan gücünün ise az olduğunu gösterir. Savaşlar, salgınlar ve göçler kırsal nüfusu azaltmış, bu yüzden tarımsal üretim potansiyelinin altında kalmıştı. İş gücü kıt olduğu için kırsalda ücretler yüksekti ve büyük çiftlikler yaygınlaşamadı. Devlet bu açığı kapatmak için mevat arazileri tarıma açmaya, ortakçılıkla kiracı köylüleri çalıştırmaya, göçmenleri ve konargöçerleri boş topraklara yerleştirmeye çalıştı. Ancak nüfusun azlığı, sanayiye aktarılabilecek iş gücünü de sınırladı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İskân Politikası Nedir? Osmanlı’da İskân ve Sürgün