Emeviler Dönemi

İslam tarihinde önemli bir dönüm noktası olan Emeviler Dönemi (661-750), halifeliğin saltanat sistemine dönüşmesiyle bilinir. Bu dönem, siyasi, askeri ve kültürel açıdan derin izler bırakmıştır.

Kısaca

Emeviler (661–750), Muaviye’nin halifeliği ele geçirmesiyle kuruldu ve halifeliği saltanata, yani babadan oğula geçen bir yönetime dönüştürdü. Merkez Şam oldu. İslam devleti doğuda Maveraünnehir’e, batıda İspanya’ya kadar genişledi; ancak Kerbela (680) Müslümanlar arasındaki ayrılığı derinleştirdi, Arap olmayan Müslümanlara (mevali) ikinci sınıf muamele yapılması devletin sonunu hazırladı. 750’de Abbasiler yönetimi ele geçirdi; Emevi soyundan Abdurrahman Endülüs’te yeni bir devlet kurdu.

Emevilerin Kuruluşu ve Saltanata Geçiş

Hz. Ali’nin Şehit Edilmesi ve Muaviye’nin Halife Oluşu

• Hz. Ali’nin şehit edilmesinin ardından Kûfeliler, Hz. Hasan’ı halife seçti.
• Muaviye ise Şam’da halifeliğini ilan etti. Hz. Hasan, kan dökülmemesi için Muaviye ile anlaşarak halifelikten çekildi (661).
• Muaviye’nin halife olmasıyla Emevi Devleti resmen kuruldu ve devlet merkezi Şam’a taşındı.

Saltanat Sistemine Geçiş

• Muaviye, kabilecilik anlayışı ve kılıç gücüyle iktidarı ele geçirdi.
• Seçim usulünü kaldırarak oğlu Yezid’i veliaht tayin etti. Böylece halifelik saltanat sistemine dönüştü.

📌 Sınav Notu

• Halifeliğin saltanata dönüşmesi, Emevilerle başlar.
• Muaviye, İslam tarihinde ilk saltanat sistemini kuran halifedir.

Fetih Hareketleri ve Önemli Olaylar

Doğu ve Kuzey Afrika’da Fetihler

• Türkistan’da Buhara, Semerkant gibi şehirler alındı.
• Kuzey Afrika’da Berberiler İslamiyet’i kabul etti. Bizans’ın Kuzey Afrika’daki hakimiyeti sona erdi.

İstanbul Kuşatmaları

• Emeviler döneminde İstanbul iki kez kuşatıldı ancak alınamadı.
• Başarısızlık Nedenleri:
  • İklim şartları,
  • Merkeze uzaklık,
  • Güçlü surlar.

Endülüs’ün Fethi ve Avrupa’ya Yayılım

• Tarık bin Ziyad komutasında 711’de İspanya fethedildi. Bölgeye Endülüs adı verildi.
• Puvatya Savaşı (732): Franklara yenilen Müslümanlar, Avrupa’daki ilerleyişini durdurdu.

📌 Sınav Notu

• Puvatya Savaşı, Avrupa’da İslam fetihlerinin sınırını belirledi.
• Tarık bin Ziyad, Cebelitarık Boğazı’na adını veren komutandır.

Kerbela Olayı (680) ve Mezheplere Etkisi

• Yezid’in Halife Olması: Muaviye’nin ölümü sonrası Yezid halife oldu.
• Hz. Hüseyin’in Tepkisi: Kûfelilerin davetiyle yola çıkan Hz. Hüseyin ve yakınları, Kerbela’da Yezid’in ordusu tarafından şehit edildi.
• Sonuçları:
  • Şii-Sünni ayrımı kesinleşti.
  • Emevi yönetimine karşı muhalefet arttı.

📌 Sınav Notu

• Kerbela Olayı, Hicri takvime göre 10 Muharrem 61’de (10 Ekim 680) gerçekleşti.
• Aşure Günü, bu olayın yıl dönümünde anılır.

Emeviler Döneminde Devlet Yönetimi ve Islahatlar

Abdülmelik Dönemi (685-705)

• İlk İslam parası (dinar ve dirhem) bastırıldı.
• Arapça, resmi dil ilan edildi.

Ömer bin Abdülaziz ve Islahatlar

• Mevali (Arap olmayan Müslümanlar) politikasını yumuşattı.
• Müslüman olan mevaliden cizye alınmasına son verdi; adil yönetimiyle “Beşinci Halife” olarak anıldı.

📌 Sınav Notu

• Mevali Politikası: Emevilerin Arap olmayan Müslümanları ikinci sınıf görmesi, yıkılış nedenlerinden biridir.

Emevilerin Yıkılış Nedenleri

Endülüs Emevi Devleti (756-1031)

Kuruluş: Emevi soyundan Abdurrahman, İspanya’da Kurtuba merkezli devlet kurdu.

Bilim ve Kültür:

• Kurtuba Medresesi, Avrupa’nın en önemli eğitim merkezi oldu.
• Kurtuba Ulu Camii gibi mimari eserler inşa edildi. (Gırnata’daki El Hamra Sarayı ise daha sonra, Beni Ahmer döneminde yapılmıştır.)

Yıkılış:

• Endülüs Emevi Devleti 1031’de küçük devletlere (Mülûkü’t-tavâif) bölündü. Endülüs’teki son Müslüman devlet olan Beni Ahmer (Gırnata) 1492’de yıkıldı.

📌 Sınav Notu

• Endülüs, Avrupa’da Rönesans’ın temellerini atan bilimsel çalışmalara ev sahipliği yaptı.
• El Hamra Sarayı (Beni Ahmer dönemi), Endülüs İslam mimarisinin en önemli örneklerindendir.

Emeviler ve Türkler

Emevi komutanı Kuteybe bin Müslim 705–715 yılları arasında Buhara ve Semerkant’ı alarak Maveraünnehir’e ilerledi. Bölgedeki Türk toplulukları, özellikle Türgişler Sulu Kağan önderliğinde Emevilere karşı uzun süre direndi. Emevilerin Arap olmayan Müslümanlara uyguladığı ayrımcı mevali politikası, Türklerin İslamiyet’e geçişini yavaşlatan nedenlerden biri oldu. Türkler arasında İslamiyet asıl olarak Abbasiler döneminde, 751 Talas Savaşı’ndan sonra yayıldı.

Kronoloji

Emevi Halifeleri ve Önemli Olayları

🔍 Anahtar Kavramlar

• Saltanat: Halifeliğin babadan oğula geçmesi.
• Mevali: Arap olmayan Müslümanlar.
• Dinar/Dirhem: İlk İslami paralar.
• Endülüs: İspanya’da kurulan İslam devleti.

Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Halifelik ne zaman saltanata dönüştü?

Emeviler döneminde. Muaviye’nin oğlu Yezid’i veliaht tayin etmesiyle halifelik babadan oğula geçmeye başladı.

Mevali kime denir?

Emeviler döneminde Arap olmayan Müslümanlara verilen addır. Emevilerin mevaliyi ikinci sınıf görmesi devletin yıkılış nedenlerindendir.

Kerbela Olayı ne zaman oldu?

10 Muharrem 61 (10 Ekim 680) tarihinde, Hz. Hüseyin ve yakınlarının Yezid’in ordusu tarafından şehit edilmesiyle gerçekleşti.

Emeviler İstanbul’u kaç kez kuşattı?

İki kez: 674–678 ve 717–718 yıllarında. Güçlü surlar, Rum ateşi ve uzaklık nedeniyle şehir alınamadı.

Kaynakça

• TDV İslâm Ansiklopedisi, “Emevîler”, “Kerbelâ”, “Endülüs” maddeleri.
• Philip K. Hitti, Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
• MEB, Ortaöğretim Tarih 9 ders kitabı.

Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları. Ünite sayfası: İslam Medeniyetinin Doğuşu.

Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026