İskitler‘in en önemli özelliği tarihte bilinen ilk Türk Boyu olmasıdır.
İskitler’in bir diğer adı da Sakalar‘dır.
Kuzeydoğu Sibirya’da yaşayan Yakut (Saha) Türklerinin kendilerine verdiği “Saha” adını bazı araştırmacılar Sakalarla ilişkilendirir; ancak bu bağlantı tartışmalıdır.
Kısaca
İskitler (Pers kaynaklarında Sakalar), MÖ VIII. yüzyıldan MÖ III. yüzyıla kadar Karadeniz’in kuzeyinden Orta Asya’ya uzanan bozkırlarda yaşayan atlı göçebe topluluklardır. Türkiye’deki ders kitapları onları bilinen ilk Türk topluluğu olarak anlatır; Batılı araştırmacıların önemli bir kısmı ise İran dilli bir topluluk olarak kabul eder. Tarihçiler, bozkırın çok dilli bir dünya olduğunu ve İskit adı altında farklı toplulukların bulunduğunu belirtir. İskitler atlı savaş teknikleri, altın işçiliği ve kurgan mezarlarıyla bozkır kültürünün en eski temsilcilerindendir.
İskitlerin Önemli Özellikleri
Gelelim İskitler‘in tarihimiz açısından önemli özelliklerine.
| 🔷 Bilinen ilk Türk Boyu İskitler‘dir. |
| 🔷 Tarihte bilinen en önemli hükümdarı Alp Er Tunga‘dır. |
| 🔷 İlk kadın hükümdar olan Tomris Hatun ise yine bu boyun lideridir. |
| 🔷 Ordularında adını sıkça duyduğumuz “Amazon” adındaki kadın savaşçılar yer almıştır. |
| 🔷 Tarihte bilinen ilk atlı göçebe Türk topluluğu İskitler (Sakalar)’dir. |
| 🔷 Üzengi‘ yi ( Ata binerken ayak basılan yer ) ilk defa kullanmışlardır. |
| 🔷 İlk defa “Balbal” dikmişlerdir. |
| 🔷 Sanat eserlerinde hayvan üslubunu kullanmışlardır. |
| 🔷 “Şu” ve “Alp Er Tunga” destanları İskitler’e aittir. |
📌 SINAV NOTU: İskitler maden işlemeciliğinde oldukça usta oldukları için “Bozkırın Kuyumcuları” olarak adlandırılmışlardır.
📌 SINAV NOTU: Firdevsi, “Şehname” adlı eserde Alp Er Tunga‘dan “Afrasiyab” şeklinde bahsetmiştir.
İskitlerin Siyasi Tarihi
İskitler MÖ VIII. yüzyılda Orta Asya bozkırlarından batıya ilerleyerek Karadeniz’in kuzeyine yerleşti. MÖ VII. yüzyılda Kimmerleri takip ederek Kafkasya üzerinden Ön Asya’ya akınlar düzenlediler; Medlerle ve Asurlarla karşı karşıya geldiler. Herodot’a göre Pers Kralı I. Dareios MÖ 513 dolaylarında İskitlerin üzerine büyük bir sefer düzenledi; ancak İskitler açık savaşa girmeden geri çekilip önlerindeki her şeyi yakıp yıkarak Pers ordusunu yıprattı ve sefer başarısız oldu. Bu taktik, bozkır topluluklarının “sahte geri çekilme” ve “yıpratma” savaş anlayışının bilinen en eski örneklerindendir.
Orta Asya’daki Saka toplulukları ise Pers İmparatorluğu ile sürekli temas hâlindeydi. Herodot’un anlattığına göre MÖ 530’da Pers Kralı Kyros, Massaget kraliçesi Tomris‘e karşı yaptığı savaşta yenildi ve öldürüldü. MÖ III. yüzyıldan itibaren Sarmatların baskısıyla Karadeniz’in kuzeyindeki İskit gücü zayıfladı.
Kültür ve Sanat
- Atlı göçebelik: Hayvancılığa dayalı, mevsimlere göre yer değiştiren bir hayat sürdüler. Atı savaşta etkili biçimde kullanan ilk topluluklardandırlar.
- Hayvan üslubu: Geyik, at, kurt ve kuş figürleriyle süslenmiş eserler İskit sanatının en belirgin özelliğidir.
- Altın işçiliği: Kemer tokaları, kılıç kınları ve süs eşyalarındaki ustalıkları nedeniyle “bozkırın kuyumcuları” olarak anılırlar.
- Kurganlar: Ölülerini atları ve eşyalarıyla birlikte kurganlara gömdüler. Kazakistan’daki Esik Kurganı’nda bulunan “Altın Elbiseli Adam” ile Altaylardaki Pazırık kurganları bu kültürün en ünlü örnekleridir. Pazırık’ta bilinen en eski düğümlü halı bulunmuştur.
Alp Er Tunga ve Tomris
Türk destan geleneğinde İskitlerle ilişkilendirilen en önemli kahraman Alp Er Tunga‘dır. Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lügati’t-Türk’ünde onun ölümü üzerine yakılan bir sagu (ağıt) yer alır. Firdevsi’nin Şehname’sinde Turan hükümdarı Afrasiyab adıyla anılır. Tomris ise Herodot’un aktardığı Massaget kraliçesidir; Türk tarih yazımında ilk kadın hükümdar örneği olarak anılır.
Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| MÖ VIII. yüzyıl | İskitlerin Karadeniz’in kuzeyine yerleşmesi |
| MÖ VII. yüzyıl | Kafkasya üzerinden Ön Asya akınları |
| MÖ 530 | Massaget kraliçesi Tomris’in Pers Kralı Kyros’u yenmesi |
| MÖ 513 dolayları | Pers Kralı I. Dareios’un başarısız İskit seferi |
| MÖ V–III. yüzyıl | Pazırık ve Esik kurganları |
| MÖ III. yüzyıl | Sarmatların baskısıyla İskit gücünün zayıflaması |
Sıkça Sorulan Sorular
İskitler Türk müdür?
Türkiye’deki ders kitapları İskitleri bilinen ilk Türk topluluğu olarak anlatır. Batılı araştırmacıların önemli bir kısmı ise onları İran dilli kabul eder. Bozkırda farklı dillerden toplulukların bir arada yaşadığı ve “İskit” adının geniş bir topluluklar bütününe verildiği düşünüldüğünde, bu konu hâlâ tartışmalıdır.
İskitlerin en ünlü hükümdarı kimdir?
Türk destan geleneğinde Alp Er Tunga’dır. Şehname’de Afrasiyab adıyla geçer.
İskitlere neden “bozkırın kuyumcuları” denir?
Altın ve diğer madenleri hayvan figürleriyle süsleyerek işlemedeki ustalıkları nedeniyle.
Tomris kimdir?
Herodot’a göre MÖ 530’da Pers Kralı Kyros’u yenen Massaget kraliçesidir.
Kaynakça
- Herodot, Tarih, IV. Kitap, Remzi Kitabevi.
- İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü, Ötüken Neşriyat.
- Bahaeddin Ögel, İslamiyetten Önce Türk Kültür Tarihi, Türk Tarih Kurumu.
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “İskitler” maddesi.
Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 TYT Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları · 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları. Ünite sayfası: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi · Özet: İslamiyet Öncesi Türk Devletleri Önemli Notlar.
Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.
Video
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026
){kind=link}
Cevap Yok