Ridaniye Savaşı (1517): Mısır Seferi, Sonuçları ve Halifeliğin Geçişi

Kısaca: Ridaniye Savaşı, 22 Ocak 1517’de Kahire önlerindeki Ridaniye mevkiinde Yavuz Sultan Selim ile Memlûk Sultanı Tomanbay arasında yapıldı ve Osmanlı zaferiyle sonuçlandı. Bu savaşla Memlûk Devleti yıkıldı; Mısır, Suriye, Filistin ve Hicaz Osmanlı topraklarına katıldı. Mısır Seferi sonunda halifelik ve kutsal emanetler Osmanlılara geçti ve Osmanlı Devleti İslam dünyasının lideri oldu.

📌 SINAV NOTU: Ridaniye ile Memlûk Devleti yıkıldı ve Mısır Seferi sonunda halifelik Osmanlılara geçti (1517). İlk Osmanlı halifesi Yavuz Sultan Selim‘dir. Baharat Yolu’nun denetimi de Osmanlı’ya geçti; ancak Ümit Burnu’nun bulunmasıyla ticaret yolları değiştiği için beklenen kazanç elde edilemedi. Halifelik 1924’te kaldırıldı.

Arka Plan

1516’da Mercidabık Savaşı‘nda Kansu Gavri ölünce Memlûkler Tomanbay‘ı sultan seçti ve yeniden toparlandı. Yavuz Sultan Selim önce diplomatik yollara başvurdu. Bazı devlet adamları yol şartları nedeniyle Şam’dan Kahire’ye yeni bir sefere karşı çıktı. Ancak top, tüfek, harp malzemesi ve yiyecek taşıyan donanmanın İstanbul’dan hareket etmeye hazır olduğu, Macarlarla barışın yenilendiği ve Şah İsmail’in Tebriz’de bulunduğu haberleri gelince Yavuz Mısır’a yürüdü.

Savaşın Seyri

Tomanbay, yaklaşık 20.000 askerle Kahire surları önünden, Mukattam Dağı’ndan Nil Nehri’ne kadar uzanan bir hendek kazdırdı ve bu savunma hattına toplar yerleştirdi. İskenderiye ve Kahire Kalesi’nden getirilen topların bir kısmı kuma gömülerek gizlendi. Memlûklerin planı, Osmanlıları önce top ateşiyle karşılamak, ardından süvari hücumuyla dağıtmaktı.

Bu plan esirler ve casuslar aracılığıyla Osmanlı karargâhına ulaştı. Yavuz Sultan Selim savunma hattına doğrudan saldırmadı; ordu, topların menziline girmeden Mukattam Dağı yönüne dönerek Memlûk hattının yanından dolandı. Böylece Memlûk topları işlevsiz kaldı ve Memlûk ordugâhında karışıklık çıktı.

Çarpışmalar sırasında Memlûk süvarileri Osmanlı sağ kanadına yüklendi. Yardıma gelen Vezîriâzam Hadım Sinan Paşa ağır yaralanarak şehit düştü. Yedi-sekiz saat süren savaş Osmanlı zaferiyle sona erdi. Tomanbay birkaç gün sonra Kahire’ye girip sokak çatışmaları başlattıysa da şehirden çıkarıldı; Yavuz 15 Şubat 1517’de Kahire’ye girdi. Yakalanan Tomanbay 13 Nisan 1517’de idam edildi ve Mısır’da Osmanlı idaresi kesinleşti.

Halifeliğin Osmanlılara Geçişi

Mısır’da Abbasi halifeleri, Memlûklerin himayesinde yaşıyordu. Mercidabık’ta Osmanlılara esir düşen Abbasi halifesi III. Mütevekkil’e Yavuz büyük saygı göstermişti. Sultan Selim, daha Kahire’deyken halifeyi, Mısır’ın önemli âlimlerini ve sanatkârlarını, kutsal emanetlerle birlikte İstanbul’a gönderdi. MEB ders kitabına göre amacı İstanbul’u bir hilafet merkezi yapmaktı.

Yavuz halifelikle ilgili ayrıca bir tasarrufta bulunmadı; onun için Haremeyn’in (Mekke ve Medine’nin) koruyucusu olmak, halife unvanından daha değerliydi. Mısır’ın alınmasından sonra Şirvanşah hükümdarına gönderdiği fetihnamede bütün İslam memleketlerinin kendisine itaat etmesi gerektiğini yazmış ve “Hilafet-i Ulyâ” (Büyük Hilafet) anlayışını ortaya koymuştu. Kanuni Sultan Süleyman da tahta çıktığında Mekke şerifine gönderdiği mektupta Allah’ın kendisini saltanat tahtına ve hilafet makamına geçirdiğini bildirdi.

Hz. Muhammed’in hırkası, kılıcı ve mektupları gibi kutsal emanetler İstanbul’a getirildi ve bugün Topkapı Sarayı’ndaki Hırka-i Saadet Dairesi’nde korunmaktadır. Böylece Osmanlı padişahları yaklaşık dört yüz yıl halife unvanını taşıdı. Halifelik, Türkiye Büyük Millet Meclisi kararıyla 3 Mart 1924’te kaldırıldı (bkz. Halifeliğin Kaldırılması). Halifeliğin ilk dönemi için Dört Halife Dönemi sayfamıza bakabilirsiniz.

Ridaniye Savaşı’nın ve Mısır Seferi’nin Sonuçları

• Memlûk Devleti yıkıldı; Suriye, Filistin, Hicaz ve Mısır Osmanlı topraklarına katıldı.
• Halifelik ve kutsal emanetler Osmanlılara geçti; Osmanlı Devleti İslam dünyasında söz sahibi tek devlet oldu.
• Güneyde Osmanlı için herhangi bir siyasi tehlike kalmadı.
• Venedikliler, Kıbrıs Adası için Memlûklere ödediği vergiyi Osmanlı Devleti’ne ödemeyi kabul etti.
• Mısır ve Suriye’nin zenginliği Osmanlı hazinesini güçlendirdi; Kızıldeniz kıyılarına ulaşan Osmanlı, Hint ile Akdeniz arasındaki ticaret yoluna hâkim oldu.
• Baharat Yolu’nun denetimi Osmanlı’ya geçti; fakat Avrupalıların Ümit Burnu’nu bulmasıyla ticaret yolları değiştiğinden beklenen kazanç sağlanamadı.

Önemi

Ridaniye, Osmanlı ordusunun beklenmedik durumlara hızla uyum sağlayabildiğini ve ateşli silahları etkin kullandığını gösterdi. MEB ders kitabı, Osmanlı ordusunun Çaldıran (1514) ve Ridaniye (1517) savaşlarında topun yanında tüfeği de etkili biçimde kullandığını vurgular. Memlûklerin topları vardı, fakat bunları kullanma becerileri yoktu. Mısır’ın alınmasıyla Osmanlı Devleti üç kıtada geniş bir imparatorluğa dönüştü; Memlûkler ise tarih sahnesinden çekildi.

Sıkça Sorulan Sorular

Ridaniye Savaşı ne zaman ve kimler arasında yapıldı?

22 Ocak 1517’de, Kahire önlerindeki Ridaniye’de Yavuz Sultan Selim ile Memlûk Sultanı Tomanbay arasında yapıldı. Osmanlılar kazandı.

Ridaniye Savaşı’nın sonuçları nelerdir?

Memlûk Devleti yıkıldı; Mısır, Suriye, Filistin ve Hicaz Osmanlı’ya katıldı. Halifelik ve kutsal emanetler Osmanlılara geçti, Baharat Yolu’nun denetimi ele geçirildi ve Venedik Kıbrıs vergisini Osmanlı’ya ödemeye başladı.

Halifelik Osmanlılara ne zaman geçti?

1517’de, Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi sonunda geçti. Abbasi halifesi ve kutsal emanetler İstanbul’a getirildi.

İlk Osmanlı halifesi kimdir?

Yavuz Sultan Selim’dir. Halifelik 1517’den 3 Mart 1924’te kaldırılıncaya kadar Osmanlı padişahlarında kaldı.

Ridaniye Savaşı’nı Osmanlılar nasıl kazandı?

Yavuz, Tomanbay’ın toplarla güçlendirdiği hendek hattına doğrudan saldırmadı; Mukattam Dağı yönünden dolanarak Memlûk toplarını işlevsiz bıraktı. Top ve tüfeği etkili kullanan Osmanlı ordusu yedi-sekiz saatlik savaşı kazandı.

Görsel: Ridaniye Savaşı (1517): solda Memlûkler, sağda Osmanlılar; Şükrî-i Bitlisî, Selimnâme, 1524 (Wikimedia Commons, kamu malı). Kaynak: MEB Tarih 10 ders kitabı (Dünya Gücü Osmanlı, Mısır Seferi ve Hilafet-i Ulyâ; Kutsal Emanetler), MEB Tarih 10 ders notları; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ridâniye Savaşı” maddesi (Feridun Emecen).

Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026