Her yıl 10 Kasım sabahı saat 09.05’te Türkiye’de hayat bir anlığına durur. Sirenler çalar; sokaktaki insan yürümeyi, sınıftaki öğrenci yazmayı, yoldaki sürücü aracını sürmeyi bırakır. Milyonlarca insan aynı anda saygı duruşuna geçer. Bu dakika, 10 Kasım 1938 sabahı İstanbul’da, Dolmabahçe Sarayı’nın bir odasında yaşanan bir ayrılığın hatırasıdır: Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, o saatte hayata gözlerini yumdu.
Bu yıl, 10 Kasım 2026’da, Atatürk’ün aramızdan ayrılışının 88. yıl dönümünde onu saygı ve özlemle anıyoruz. Bu yazıda Atatürk’ün son yılını, 10 Kasım sabahını, milletin onu nasıl uğurladığını ve bugün 10 Kasım’ın ne anlama geldiğini anlatıyoruz.
| Kısaca | |
|---|---|
| Vefat | 10 Kasım 1938, Perşembe, saat 09.05 |
| Yer | Dolmabahçe Sarayı, İstanbul |
| Yaşı | 57 |
| Hastalık | Karaciğer sirozu |
| Geçici kabir | Ankara Etnografya Müzesi (1938–1953) |
| Ebedî istirahatgâh | Anıtkabir, 10 Kasım 1953’ten beri |
Son Yıl: Hastalıkla Geçen Aylar
1937 sonbaharında Atatürk’ün yakınları onun çabuk yorulduğunu, halsizleştiğini fark etmeye başladı. Burnu sık sık kanıyor, kaşıntılardan rahatsız oluyordu. 1938’in başında yapılan muayenelerde hastalığın adı kondu: karaciğer sirozu. Yerli hekimlerin yanında yurt dışından da uzmanlar çağrıldı.
Hastalığına rağmen Atatürk çalışmayı bırakmadı. 1938 baharında aklındaki en önemli mesele Hatay‘dı. Mayıs ayında yorgunluğuna aldırmadan güneye, Mersin ve Adana’ya gitti; askerî birlikleri denetledi. Hatay Devleti, Atatürk hayattayken, 2 Eylül 1938’de kuruldu; Türkiye’ye katılışını ise göremedi (29 Haziran 1939).
Yazı Savarona yatında ve Dolmabahçe Sarayı’nda geçirdi. Sonbaharda durumu ağırlaştı. 16 Ekim’de ilk kez ağır komaya girdi, birkaç gün sonra kendine geldi. Cumhuriyetin 15. yılında, 29 Ekim 1938’de, törenlere katılamadı; Türk ordusuna hitaben yazdığı mesajı onun adına Başvekil Celal Bayar okudu. Bu, Atatürk’ün milletine son seslenişlerinden biri oldu.
10 Kasım 1938 Sabahı
8 Kasım akşamı Atatürk ikinci kez komaya girdi ve bir daha uyanmadı. Hekimler ve yakınları iki gün boyunca başından ayrılmadı. 10 Kasım 1938 Perşembe sabahı, saat 09.05’te Mustafa Kemal Atatürk Dolmabahçe Sarayı’ndaki odasında hayatını kaybetti. 57 yaşındaydı.
Acı haber kısa sürede radyolarla ve telgraflarla bütün yurda yayıldı. Okullar, dükkânlar kapandı; insanlar sokaklarda ağladı. Atatürk’ün vefat ettiği odadaki saat bugün de 09.05‘i gösterir. Ertesi gün, 11 Kasım 1938’de, Türkiye Büyük Millet Meclisi İsmet İnönü’yü cumhurbaşkanı seçti.
Milletin Ata’sını Uğurlayışı
Atatürk’ün naaşı Dolmabahçe Sarayı’nın tören salonunda bir katafalka konuldu. Günlerce on binlerce insan, Ata’sını son kez görmek için sarayın önünde sıraya girdi. 19 Kasım 1938‘de sarayda cenaze namazı kılındı; naaş Sarayburnu’ndan Zafer torpidobotuna, oradan Yavuz zırhlısına alındı. Yavuz, Marmara’da yabancı devletlerin savaş gemilerinin selamladığı bir yolculukla İzmit’e ulaştı.
İzmit’ten özel bir trenle yola çıkan naaş, yol boyunca istasyonlarda gece gündüz bekleyen halkın arasından geçerek 20 Kasım‘da Ankara’ya ulaştı. 21 Kasım 1938’de yabancı devlet temsilcilerinin de katıldığı büyük bir törenle Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine konuldu.
Atatürk 15 yıl boyunca Etnografya Müzesi’nde kaldı. Bu sürede Ankara’da onun için bir anıt mezar yapılmasına karar verildi. Anıtkabir’in yapımı tamamlanınca, ölümünün 15. yıl dönümünde, 10 Kasım 1953‘te naaşı büyük bir törenle Anıtkabir‘e taşındı.
Atatürk’ün Bize Bıraktığı
Atatürk’ü yalnızca kaybettiğimiz bir lider olarak değil, kurduğu ve bize emanet ettiği eserle de anıyoruz. Samsun’dan Sakarya’ya, Sakarya’dan Lozan’a uzanan bağımsızlık mücadelesi; ardından gelen Cumhuriyet ve onu güçlendiren ilkeler ve inkılaplar bu emanetin kendisidir. Cumhuriyetin ilan edildiği geceyi 29 Ekim yazımızda, hayatını ise Atatürk’ün Hayatı sayfamızda anlattık.
Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır, ancak Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.
Mustafa Kemal Atatürk
Beni görmek demek mutlaka yüzümü görmek değildir. Benim fikirlerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız bu kâfidir.
Mustafa Kemal Atatürk
Bugün 10 Kasım
10 Kasım, Türkiye’de Atatürk’ü Anma Günü‘dür. Saat 09.05’te sirenler çalar ve bütün yurtta saygı duruşunda bulunulur. Bayraklar yarıya indirilir; Anıtkabir’de devlet töreni yapılır, binlerce kişi Ata’sının huzuruna çıkar. Okullarda anma törenleri düzenlenir; 10-16 Kasım arası Atatürk Haftası olarak Atatürk’ün hayatı, ilkeleri ve eserleri üzerine etkinliklerle geçer.
88 yıl önce o sabah zaman durmuştu. Bugün her 10 Kasım’da durduğumuz bir dakika, aslında onu unutmadığımızı ve emanetine sahip çıktığımızı söylemenin yoludur.
Kısa Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1938 başı | Karaciğer sirozu teşhisi |
| Mayıs 1938 | Mersin ve Adana gezisi (son yurt gezisi) |
| 2 Eylül 1938 | Hatay Devleti kuruldu |
| 16 Ekim 1938 | İlk ağır koma |
| 29 Ekim 1938 | Cumhuriyetin 15. yılı; orduya mesajı Celal Bayar okudu |
| 8 Kasım 1938 | İkinci koma |
| 10 Kasım 1938, 09.05 | Atatürk Dolmabahçe Sarayı’nda vefat etti |
| 11 Kasım 1938 | İsmet İnönü cumhurbaşkanı seçildi |
| 19 Kasım 1938 | Dolmabahçe’de cenaze namazı, Yavuz zırhlısıyla İzmit’e |
| 21 Kasım 1938 | Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine konuldu |
| 10 Kasım 1953 | Naaşı Anıtkabir’e taşındı |
- Atatürk 10 Kasım 1938’de, cumhurbaşkanı olarak Dolmabahçe Sarayı‘nda vefat etti; yerine 11 Kasım 1938’de İsmet İnönü seçildi (Millî Şef dönemi).
- Hatay, Atatürk’ün son dış politika meselesidir: Hatay Devleti 1938’de kuruldu, 1939’da Türkiye’ye katıldı.
- Konunun tamamı: Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası · Atatürk’ün Hayatı
Sıkça Sorulan Sorular
Atatürk ne zaman ve nerede vefat etti?
10 Kasım 1938 Perşembe günü, saat 09.05’te İstanbul’daki Dolmabahçe Sarayı’nda vefat etti.
Atatürk kaç yaşında vefat etti?
1881’de doğan Atatürk, 57 yaşında vefat etti.
Atatürk hangi hastalıktan vefat etti?
Karaciğer sirozundan vefat etti. Hastalık 1938’in başında teşhis edildi.
10 Kasım’da saat kaçta saygı duruşu yapılır?
Atatürk’ün vefat ettiği saat olan 09.05’te sirenler çalar ve bütün yurtta saygı duruşunda bulunulur.
Atatürk’ün naaşı Anıtkabir’e ne zaman taşındı?
Naaş 1938’den itibaren Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrinde kaldı; Anıtkabir tamamlanınca, 10 Kasım 1953’te Anıtkabir’e taşındı.
2026’da Atatürk’ün vefatının kaçıncı yıl dönümü?
10 Kasım 2026, Atatürk’ün vefatının 88. yıl dönümüdür.
Kaynaklar: Atatürk Araştırma Merkezi (ATAM) yayınları; Türk Tarih Kurumu; Anıtkabir Komutanlığı.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · 29 Ekim 2026
