Kısaca: Hatay sorunu, 1936’da Fransa’nın Suriye’deki manda yönetimini sona erdirip İskenderun ve Antakya’yı Suriye’ye bırakmasıyla başladı. Türkiye meseleyi Milletler Cemiyetine taşıdı; Cemiyet Hatay’da bağımsız bir yönetim kurulmasını kararlaştırdı. 3 Temmuz 1938’deki anlaşmayla Türk askeri Hatay’a girdi, 2 Eylül 1938‘de Hatay Devleti kuruldu. Hatay Meclisi 29 Haziran 1939‘da Türkiye’ye katılma kararı aldı. Atatürk bu meseleyi “kişisel meselem” olarak gördü ve sonucunu sağlığında büyük ölçüde hazırladı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Başlangıç | 1936 (Fransa’nın Suriye’den çekilme kararı) |
| Temel dayanak | 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması (Hatay’a özel yönetim) |
| Milletler Cemiyeti | Bağımsız Hatay için anayasa (29 Mayıs 1937) |
| Türk askerinin girişi | 3 Temmuz 1938 anlaşması; Temmuz 1938 |
| Hatay Devleti | 2 Eylül 1938 |
| Türkiye’ye katılış | 29 Haziran 1939 (Hatay Meclisi kararı) |
📌 SINAV NOTU: Hatay, Atatürk döneminde Misak-ı Millî’ye uygun olarak kazanılan son toprak sayılır; ancak katılış Atatürk’ün ölümünden sonra (29 Haziran 1939) gerçekleşti. Sorunun barışçı yolla, Milletler Cemiyeti ve diplomasiyle çözülmesi önemlidir. Atatürk’ün “Hatay benim şahsi meselemdir” anlayışı ve 1938’de hasta yatağından kalkıp Adana-Mersin’deki birlikleri teftiş etmesi sık sorulur.
Hatay Sorunu Nasıl Başladı?
TBMM Hükûmeti ile Fransa arasında imzalanan 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması ile Türkiye-Suriye sınırı çizilmiş, Hatay (İskenderun) sancağında Fransa denetiminde özel bir yönetim kurulması kabul edilmişti. Bölge halkının çoğunluğu Türk’tü.
1936’da Fransa, Suriye üzerindeki manda yönetimine son vererek çekilme kararı aldı. Fransa ile yeni kurulan Suriye hükûmeti arasındaki antlaşmayla İskenderun ve Antakya Suriye’ye bırakıldı. Bu durum Hatay Türkleri arasında büyük endişe yarattı.
Milletler Cemiyeti Süreci
Türkiye, Milletler Cemiyetine başvurarak Hatay’ın geleceğine Hataylıların karar vermesini istedi; Fransa ise Hatay’ın Suriye’nin parçası olduğunu açıkladı. Cemiyetin kurduğu komisyon, Hatay halkının çoğunluğunun Türk olduğunu, bölgenin Suriye’ye bağlanamayacağını ve bağımsız bir yönetim kurulması gerektiğini bildirdi. Bunun üzerine yeni bir komisyon bağımsız Hatay için bir anayasa hazırladı (29 Mayıs 1937).
Atatürk’ün Kararlılığı ve Hatay Devleti
Fransa ve Suriye hükûmeti çeşitli zorluklar çıkararak bu durumu kabul etmek istemedi. Türkiye, Hatay sınırına büyük bir askerî yığınak yaptı; ağır hastalığına rağmen Atatürk hasta yatağından kalkarak Adana ve Mersin’deki askerî birlikleri teftişe gitti. Atatürk bu dönemde kararlılığını şu sözlerle anlatıyordu: “Ben toprak büyütme heveslisi değilim; barış bozma alışkanlığım yoktur. Ancak antlaşmaya dayanan hakkımızın isteyicisiyim… Hatay’ı alacağım.”
Almanya’nın askerî hazırlıklarından çekinen Fransa, Türkiye ile anlaşmak zorunda kaldı. 3 Temmuz 1938‘deki anlaşma sonucu Türk askeri Hatay’a girdi. Yapılan seçimlerin ardından Hatay Millet Meclisi toplandı ve 2 Eylül 1938‘de Hatay Cumhuriyeti ilan edildi. Atatürk bu gelişmeden büyük mutluluk duydu; birkaç gün sonra vasiyetnamesini hazırlattı (5 Eylül 1938).
Hatay’ın Türkiye’ye Katılması
Silahlanma yarışının hızlandığı ve II. Dünya Savaşı’nın yaklaştığı bir dönemde Hatay Meclisi, 29 Haziran 1939‘da Türkiye’ye katılma kararı aldı ve Hatay anavatana kavuştu. Atatürk bu günü göremedi (10 Kasım 1938), ancak sonucu sağlığında büyük ölçüde hazırlamıştı.
Sonuçları ve Önemi
- Hatay, Misak-ı Millî ilkelerine uygun olarak barışçı yolla Türkiye’ye katıldı.
- Sorun savaşa girilmeden, Milletler Cemiyeti ve diplomasi yoluyla çözüldü; Türkiye’nin barışçı ama kararlı dış politikasının en önemli örneklerinden biri oldu.
- Türkiye’nin güney sınırı ve Doğu Akdeniz’deki konumu güçlendi.
- Bugün Suriye’de yaşananlar göz önüne alındığında Hatay sorununun çözümünün Türkiye açısından önemi daha açık görülmektedir; olay Atatürk’ün ileri görüşlülüğünün örneği sayılır.
Atatürk döneminin diğer dış politika gelişmeleri için Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası sayfamıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hatay ne zaman Türkiye’ye katıldı?
Hatay Meclisi 29 Haziran 1939’da Türkiye’ye katılma kararı aldı.
Hatay Devleti ne zaman kuruldu?
2 Eylül 1938’de Hatay Millet Meclisi’nin toplanmasıyla Hatay Cumhuriyeti ilan edildi.
Hatay sorunu ne zaman başladı?
1936’da Fransa’nın Suriye’deki manda yönetimine son verip İskenderun ve Antakya’yı Suriye’ye bırakmasıyla başladı.
Hatay Atatürk zamanında mı katıldı?
Hayır. Hatay Devleti Atatürk’ün sağlığında (2 Eylül 1938) kuruldu, ancak Türkiye’ye katılış Atatürk’ün ölümünden sonra, 29 Haziran 1939’da gerçekleşti.
Hatay sorunu nasıl çözüldü?
Milletler Cemiyeti kararları ve Fransa ile yapılan anlaşmalarla barışçı yoldan çözüldü; Türkiye kararlılığını askerî yığınakla da gösterdi.
Hatay ile ilgili ilk antlaşma hangisidir?
20 Ekim 1921’de Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması’dır; Hatay’a Fransa denetiminde özel yönetim öngörülmüştü.
Kaynak: MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12 ders kitabı, 4. ünite: Hatay Sorunu ve Hatay’ın Ana Vatana Katılması. Görseller: Wikimedia Commons (kamu malı).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Hatay Sorunu ve Atatürk){kind=link}