İnkılap Tarihi

Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Medeniyet

İnkılap Tarihi ünitemizin son konusu olacak bu yazımızda Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Medeniyet konusunu ele alacağız.

Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Medeniyet konusunu; devlet yönetimi, hukuk, sosyal hayat, mimari, resim ,heykel, ordu, müzik, müzecilik, eğitim, edebiyat gibi kısa başlıklar altında inceleyeceğiz.

İnkılap Tarihi biraz yormuş olabilir. O nedenle bu konuyu video, müzik ve resimlerle renklendirerek biraz dinlenmekte fayda var diye düşünüyorum. 🙂

O halde Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Medeniyet konumuzun ilk başlığı olan devlet yönetimi ile konumuza giriş yapalım.

Devlet Yönetimi:

Vatandaşlığın Tanımı:

“Madde 88-

Türkiye’de din ve ırk ayırdedilmeksizin vatandaşlık bakımından herkese “Türk” denir.
Türkiye’de veya Türkiye dışında bir Türk babadan gelen yahut Türkiye’de yerleşmiş bir yabancı babadan Türkiye’de dünyaya gelipte memleket içinde oturan ve erginlik yaşına vardığında resmi olarak Türk vatandaşlığını isteyen yahut Vatandaşlık Kanunu gereğince Türklüğe kabul olunan herkes Türktür.”

1924 Anayasası- Madde 88

Mustafa Kemal Atatürk ise vatandaşlığın tanımını şu şekilde açıklamıştır:

Vatandaş;

  • Kalkınma yolunda birlikte ilerleyen,
  • Hür bakış açısına sahip olan,
  • Çağa uygun davranışlar gösteren kişi demektir.

Cumhuriyet Dönemi’nde Kadınlar ve İlkleri:

👒 İlk Kadın Belediye BaşkanıSadiye Hanım
📌 İlk Kadın MuhtarGül Esin
🖋 İlk Köylü Mebus KadınSatı Kadın
📏 İlk Kadın MühendisSabiha Rıfat
🔨 İlk Kadın İnşaat MühendisiSabiha Güreyman
🛬 İlk Kadın Savaş PilotuSabiha Gökçen
🎭 İlk Kadın TiyatrocuAfife Jale
🥇 İlk Dünya GüzeliKeriman Halis Ece
🚗 İlk Kadın RalliciAzize Hanım
🏊‍♀️ İlk Kadın Milli Sporcu (Yüzücü)Leyla Asım Turgut
⚖ İlk Kadın AvukatBeyhan Hanım
👶 İlk Kadın Doğum UzmanıPakize İzzet Tarzi
🔰 İlk Kadın BaşbakanTansu Çiller
Ayrıntılı Liste
( https://tr.wikipedia.org/wiki/Türkiye%27de_mesleklerine_göre_ilk_kadınlar_listesi )

Hukuk:

Daha önce 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) ve 1924 Anayasası’nı incelemiştik. Aşağıdaki bağlantıları tıklayarak ilgili başlıklara gidebilirsiniz.

1921 Anayasası ile ilgili birkaç noktayı tekrar vurgulamakta fayda var.

  • 1921 Anayasası yani Teşkilat-ı Esasiye, kişi hak ve ödevlerine yer vermez.
  • Bu anayasa ile egemenlik ilk defa millete verilmiştir.
  • Savaş zamanında hazırlandığı için kısa ve özdür.
  • Tek yumuşak anayasadır. (Yumuşak anayasa, normal kanunlarla aynı usûllerle ve aynı organlarca değiştirilebilen anayasadır.)

Sosyal Hayat:

  • İlk nüfus sayımı 1927 yılında yapıldı.
  • Bu dönemde Mustafa Kemal Atatürk nüfusu artırmak için izlediği yollar şunlar olmuştur:
    • Çok çocuklu aileler vergilerden muaf tutuldu.
    • 6 yaş ve üzerine ücretsiz tarla verildi.
    • Doğumu engellemek için kullanılan ilaçlar yasaklandı.
    • Yurt dışında yaşayan Türklerin geri dönmesi için vize muafiyeti getirildi.

Mimari:

Cumhuriyet Dönemi’ndeki bazı mimarlar ve yaptıkları eserler şunlardır:

Mimar KemaleddinGazi Eğitim Enstitüsü
Vedat TekII. TBMM Binası, Ankara Palas
Prof. Dr. Emin Halid Onat
Prof. Dr. Orhan Ada
Anıtkabir
Ali Talat BeyBeşiktaş ve Kuzguncuk İskeleleri
Vedat Tek Meclis Bİnası
Cumhuriyet’in ilk mimarlarından olan Mimar Mehmet Vedat Tek tarafından tasarlanan Meclis Binası, 1 Lira’nın üstünde

Resim:

Cumhuriyet Dönemi’nin bazı öne çıkan ressam ve eserleri şunlardır:

İbrahim ÇallıZeybekler Tablosu
Hatay’ın Anavatan’a Özlemi
Ruhi Arelİzmir’e Giriş
Bursa’da Sokak
Fatih Kaymakamlığı
Cemal TolluPamuk Toplayanlar
Boğazda Tekne
Çoban ve Kadınlar
Ali Avni ÇelebiEşeğiyle Adam
Sahilde Akşam
Zeybekler Kurtuluş Savaşı'nda
Zeybekler Kurtuluş Savaşı’nda | İbrahim Çallı

“Zeybekler” tablosunu gören Atatürk, ressam Çallı’ya döner ve  “Biz Kurtuluş Savaşı’nda yemeye ekmek bulamıyorduk, senin resmindeki atlar nasıl semirmiş böyle ? diye sorar.Mustafa Kemal’in Bu tabloyu kimseye göstermeyin demesi üzerine şaşırıp kalmıştır. Kimse ne söyleyeceğini bilemiyorken, Mustafa Kemal açıklar: “Savaşa katılmış olan herkes bilir ki, hayvanlarımız bir deri, bir kemikten ibaretti, bizim de onlardan arta kalır yanımız yoktu. Hepimiz iskelet halindeydik. Atları da, savaşçıları da böyle güçlü kuvvetli göstermekle Sakaryanın değerini küçültmüş oluyorsunuz dostum.

Heykel:

  • Osmanlı Devleti’nde heykelini ilk kez yaptıran padişah Sultan Abdülaziz’dir.
  • İlk Atatürk Heykeli Sarayburnu (İstanbul) ‘da açılmıştır.
  • Ulusal Zafer Anıtı ve Samsun Atatürk Anıtı’nın heykeltıraşı Heinrich Krippel’dir.
  • Taksim Cumhuriyet Anıtı’nı Pietro Conanica yapmıştır.
İlk Atatürk Heykeli
İlk Atatürk Heykeli

Ordu:

Cumhuriyet Dönemi’nde ordu gençleştirilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda Hazar Projesi ve Konuş Projesi ile yaşlı askerler emekli edilmiştir.

Müzik ve Tiyatro:

  • Darülbedayi, İstanbul Şehir Tiyatroları’na dönüştürüldü ve 1927 yılında Muhsin Ertuğral genel müdürü oldu.
  • Musiki Muallim Mektebi açıldı ve bu mektep daha sonra Milli Musiki ve Temsil Akademisi’ne daha sonra ise Ankara Devlet Konservatuarı’na dönüştürüldü.

Türk Beşleri:

  • Cemal Reşit Rey – 10. Yıl Marşı’nı besteledi.
  • Adnan Saygun – Özsoy Operası adıyla ilk operayı açtı. (Türkiye’nin ilk devlet sanatçısıdır.
  • Necil Kazım Akses
  • Ulvi Cemal Erkin
  • Hasan Ferit Anar
10. Yıl Marşı’nın Öyküsü – Cemal Reşit Rey
10. Yıl Marşı

Müzecilik:

Cumhuriyet Dönemi’nde müzecilik alanında yaşanan bazı gelişmeler şunlardır.

  • 1924 – Topkapı Sarayı’nın bir bölümü açıldı.
  • 1925 – Ankara Etnografya Müzesi açıldı.
  • 1927 – Konya Mevlana Müzesi açıldı.
  • 1934 – Ayasofya, camiden müzeye çevrildi. (2020 yılında tekrar ibadete açıldı.)
  • 1937 – İstanbul, Resim ve Heykel Müzesi açıldı.

Eğitim:

Eğitim alanında yapılan inkılaplar konumuzda birçok konuya değinmiştik. Şimdi bir kez daha hatırlayalım:

Eğitim alanında yaşanan bazı gelişmeler şunlardır:

  • 1924 – Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi.
  • 1925 – Ankara Hukuk Mektebi açıldı.
  • 1925 – Medreseler kapatıldı.
  • 1926 – Maarif Teşkilatı Hakkındaki Kanun çıkarıldı.
  • 1928 – Latin Harfleri kabul edildi.
  • 1928 – Millet Mektepleri açıldı.
  • 1931 – Türk Tarih Kurumu açıldı. ( İlk başkanı Tevfik Bıyıklıoğlu’dur.)
  • 1932 – Türk Dil Kurumu açıldı. ( İlk başkanı Semih Rıfat Yalnızgil’dir.)
  • 1932 – Halkevleri açıldı.
  • 1933 – Prof. Dr. Albert Malche’nin yazmış olduğu rapor doğrultusunda Darülfünun kapatıldı ve yerine İstanbul Üniversitesi açıldı.)
  • 1936 – Milli Eğitim Bakanı Saffet Arıkan döneminde öğretmen ihtiyacına yönelik olarak “Eğitmen Kursları” açıldı.

Edebiyat:

Bu dönemde öne çıkan bazı edebiyatçılar ile yazdıkları eserler ve bu eserlerin konuları şunlardır:

YAZARESER
Kadir Arıburnu• Atatürk’ten Anılar
Halide Edip Adıvar• Ateşten Gömlek
(Milli Mücadele üzerine
yazılan ilk romandır.
)
Falih Rıfkı Atay• Zeytindağı
• Çankaya
(Bu eserlerde Cumhuriyet
dönemi anlatılır.)
Kazım Karabekir• İstiklal Harbimiz
• Şarkılı İbret
(Şehit çocuklarına
oynattığı müzikaldir.)
Samim Karagöz• Kalpaklılar
(Kurtuluş Savaşı konu
alınmıştır.)
Fahrettin Paşa• Medine Müdafaası
(Kendisine ait değildir.
Onun yaşadıkıları anlatılır.)
Kemal Tahir• Yorgun Savaşçı
(Kuvay-i Milliye’nin ilk günleri
anlatılmıştır. )
Ali Fuat Cebesoy• Sınıf Arkadaşım Atatürk
Tarık BuğraKüçük Ağa (Kurtuluş Savaşı konu
alınmıştır.)
Osmancık (Osmanlı Devleti’nin
kuruluşu konu alınmıştır.)
Mithat Cemil Kuntay• Üç İstanbul
(İmparatorluk başkentinin
30-40 yıllık bir süreçteki 
üç dönemi anlatılmıştır.)
Şevket Süreyya Aydemir• Tek Adam
(M. Kemal’in hayatı anlatılmıştır.)

Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Medeniyet konumuzu bitirdikten sonra artık İnkılap Tarihi ünitemizin sonuna gelmiş bulunuyoruz.


Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.


Görsel Kaynakları:
https://twitter.com/gsirma/status/1146008021870555136/photo/1
https://twitter.com/muradcobanoglu/status/715198736872378368?lang=ca
https://www.kulturportali.gov.tr/portal/ibrahim-calli
https://www.sozcu.com.tr/2020/gundem/turkiyenin-ilk-ataturk-heykeli-anit-eser-olarak-tescillendi-5931856/

Cevap Yok

Tartışmaya Katılın

Abonelerimiz Arasına Katıl

Sitemize abone olarak en son ders ve yazılardan haberdar olabilirsiniz.

Abone Olduğunuz İçin Teşekkürler...

Bir şeyler ters gitti :(