Kısaca: Ankara Antlaşması, Sakarya Meydan Muharebesinin kazanılmasından sonra 20 Ekim 1921‘de TBMM Hükûmeti ile Fransa arasında imzalandı. Fransa Çukurova ve Güneydoğu Anadolu’da işgal ettiği yerleri boşalttı; Güney Cephesi kapandı. Fransa böylece TBMM’yi tanıyan ilk İtilaf (işgalci) devlet oldu. Hatay Fransız mandasındaki Suriye sınırları içinde kaldı ancak burada Türkçenin resmî dil olduğu özel bir yönetim kurulması kabul edildi; Süleyman Şah Türbesi’nin bulunduğu Caber Kalesi Türk toprağı sayıldı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 20 Ekim 1921 |
| Taraflar | TBMM Hükûmeti ve Fransa |
| Fransız temsilci | Henry Franklin-Bouillon |
| TBMM temsilcisi | Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal (Tengirşenk) Bey |
| Önemli sonuç | Güney Cephesi kapandı; Fransa TBMM’yi tanıyan ilk İtilaf devleti oldu |
| Taviz | Hatay, Suriye sınırları içinde kaldı (özel yönetim, resmî dil Türkçe) |
📌 SINAV NOTU: Ankara Antlaşması, TBMM’yi tanıyan ilk İtilaf devleti (Fransa) ve İtilaf bloğunun çatlaması ile sorulur. Hatay’ın Suriye sınırları içinde kalması Misak-ı Millî’den verilen bir taviz sayılır; bu mesele 1939’da Hatay’ın Anavatana Katılması ile çözüldü. 1926 Ankara Antlaşması (Musul, İngiltere) ile karıştırmayın.
Antlaşmanın Nedenleri
- Güney Cephesi’nde Maraş, Urfa, Antep ve Çukurova’daki halk direnişi Fransa’yı yıprattı.
- Sakarya zaferi, TBMM ordusunun kalıcı bir güç olduğunu gösterdi; Fransa Anadolu’daki çıkarlarını korumak için TBMM ile anlaşma yoluna gitti.
- Fransa, Suriye’deki mandasında karşılaştığı direniş nedeniyle Anadolu’daki kuvvetlerini çekmek istiyordu.
- İngiltere ile Fransa arasındaki Orta Doğu rekabeti, Fransa’yı İngiltere’den bağımsız bir politika izlemeye yöneltti.
Ankara Antlaşmasının Maddeleri
- Türkiye ile Fransa arasında savaş durumu sona erecek.
- Fransa, Çukurova ve Güneydoğu Anadolu’da işgal ettiği yerleri boşaltacak.
- Türkiye-Suriye sınırı belirlenecek; Hatay (İskenderun ve Antakya yöresi) Fransız mandasındaki Suriye sınırları içinde kalacak, ancak burada özel bir yönetim kurulacak ve resmî dil Türkçe olacak.
- Suriye’de kalan Süleyman Şah Türbesi’nin bulunduğu Caber Kalesi Türk toprağı sayılacak.
- Fransa, bölgedeki Türklerin kültürel haklarını güvence altına alacak.
Sonuçları ve Önemi
- Güney Cephesi kapandı; buradaki kuvvetler Batı Cephesi’ne kaydırıldı.
- Fransa, TBMM’yi tanıyan ilk İtilaf (işgalci) devlet oldu; TBMM’nin uluslararası saygınlığı arttı.
- İtilaf Devletleri arasındaki ayrılık belirginleşti; İngiltere yalnız kalmaya başladı.
- Fransa, çekilirken bölgede bıraktığı silah ve cephaneyle TBMM ordusunun güçlenmesine katkı sağladı.
- Hatay’ın Suriye sınırları içinde bırakılması Misak-ı Millî’den taviz oldu; sorun 1939’da Hatay’ın anavatana katılmasıyla çözüldü.
Aynı yılın diğer antlaşmaları için Moskova Antlaşması, Kars Antlaşması ve Londra Konferansı sayfalarına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ankara Antlaşması ne zaman imzalandı?
20 Ekim 1921’de imzalandı.
1921 Ankara Antlaşması kimler arasında yapıldı?
TBMM Hükûmeti ile Fransa arasında yapıldı.
TBMM’yi tanıyan ilk İtilaf devleti hangisidir?
1921 Ankara Antlaşması ile Fransa’dır.
Ankara Antlaşması ile hangi cephe kapandı?
Güney Cephesi kapandı.
Ankara Antlaşması’nda Hatay hakkında ne karar verildi?
Hatay Fransız mandasındaki Suriye sınırları içinde kaldı; ancak burada özel bir yönetim kurulması ve resmî dilin Türkçe olması kabul edildi.
Caber Kalesi neden önemlidir?
Süleyman Şah Türbesi’nin bulunduğu Caber Kalesi, Ankara Antlaşması ile Suriye’de kalmasına rağmen Türk toprağı sayıldı.
Kaynak: MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12 ders kitabı, 2. ünite: Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921). Görsel: Mustafa Kemal Paşa, Franklin-Bouillon ve İsmet Paşa, Ankara, 1921 (Wikimedia Commons, kamu malı).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Maddeleri ve Önemi){kind=link}