9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 101-106 Cevapları

Avantajları: Askerler kalkanlarını önden, yanlardan ve üstten birleştirerek ok, mızrak ve taş yağmuruna karşı korunur. Bu düzen özellikle surlara yaklaşırken ve kuşatmalarda işe yarar, birliğin dağılmasını önler. Dezavantajları: Diziliş çok yavaş ilerler ve hareket kabiliyetini kısıtlar. Hızlı süvari saldırılarına ve kuşatılmaya karşı savunmasız kalabilir, askerler çabuk yorulur ve açık arazide esnek savaşmak zorlaşır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Roma İmparatorluğu: Tarihi, Yönetimi, Yıkılışı ve Mirası

1. Değişen yönetim: Krallıktan MÖ 509’da aristokratların egemen olduğu cumhuriyete, MÖ 27’de mutlak monarşiye benzeyen imparatorluğa geçilmiştir; konsüller ve senato önemli kurumlardır. 2. Yurttaşlık ve eyalet sistemi: Siyasi haklar ve askerlik yurttaşlara aittir; deniz aşırı topraklar her yıl gönderilen görevlilerle eyalet (provincia) olarak yönetilmiştir. 3. Düzenli, disiplinli ve maaşlı ordu: Piyade ağırlıklı lejyonlar zırh, miğfer, kılıç, kalkan ve kaplumbağa dizilişiyle güçlüdür; büyük bir donanmayla da desteklenmiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Roma İmparatorluğu: Tarihi, Yönetimi, Yıkılışı ve Mirası

MS 2. yüzyılda Roma sabit sınırları güçlü garnizonlarla tutuyor, komşularına ağır piyade lejyonlarıyla önleyici saldırılar düzenliyordu; yani saldırgan bir strateji izliyordu. 4. yüzyılda ise savunmaya ağırlık verildi. Sınırların gerisinde derinlemesine savunma kuruldu, seçkin süvarilerden oluşan hareketli ordular karşı saldırı için kullanıldı. Yol ağı genişletildi, kaleler daha güçlü ve kalın surlu yapıldı. Bu durum Roma’nın genişleyen bir devletten kendini korumaya çalışan bir devlete dönüştüğünü gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Roma İmparatorluğu: Tarihi, Yönetimi, Yıkılışı ve Mirası

Örnek cevap: Mete Han, orduyu onlu sisteme göre düzenleyen büyük bir Türk hükümdarıdır ve tahta çıktığı MÖ 209, Türk Kara Kuvvetlerinin sembolik kuruluş yılı kabul edilir. Büstünün İstanbul’da bulunması, Türkiye’nin binlerce yıllık Türk tarihini kendi geçmişi olarak sahiplendiğini gösterir. Bu tür anıtlar Türkistan’dan Anadolu’ya uzanan tarih bilincini ve millî kimliği gelecek kuşaklara aktarır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devleti)

1. Kut anlayışına dayalı hükümdarlık: Yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılır; hükümdar şanyü, kağan ve han gibi unvanlar kullanır. 2. Töre ve kurultay: Devletin bağımsızlık, vatan, halk ve töre olmak üzere dört temeli vardır; hükümdar kararlarında toy ya da kurultaya danışır. 3. Ordu-millet ve onlu sistem: Askerlik ayrı bir meslek değildir, yöneticiler aynı zamanda komutandır; Mete Han’ın onlu sistemi, ıslıklı oklar, atlı okçular ve Turan taktiği orduyu güçlü kılmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Ordu

Kaynak I’ya göre Hunların ve ataları sayılan bozkır kavimlerinin atlı okçuları Çinliler için karşı konulmaz bir güç olmuştur. Çin hanedanları bu tehdide karşı Çin Seddi’ni inşa etmiştir. Ayrıca Çin ordusu giyim, teçhizat ve düzen bakımından Hun tarzına göre yeniden örgütlenmiştir. Böylece at kültürü ve kompozit yay Çinlilere geçmiştir. Yani Hunlar komşularının askerî teşkilatını ve savunma anlayışını değiştirmiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devleti)

Kaynak Ğ’ye göre kurultayda yeni hükümdara bağlılık gösterilir, devletin savunma ve ordu meseleleri tartışılır, ileri sürülen görüşler kabul ya da reddedilir. Kaynak H’ye göre her yıl mayıs ayında yapılan büyük kurultaylarda insan ve hayvan sayımı yapılırdı. Yani kurultay hem siyasi kararların alındığı bir danışma meclisi hem de nüfusun ve servetin kayda geçirildiği bir toplantıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Devlet Yönetimi

Sümerler: monarşi; egemenlik hükümdarda; meşruiyet din (kral başrahip ve tanrının temsilcisi). Mısırlılar: monarşi; hükümdar; din ve soy (tanrı kral, hanedanlar). Akadlar: monarşi; hükümdar; din (tanrı kral anlayışı). Hititler: monarşi; hükümdar; din ve soy (Fırtına Tanrısı’nın temsilcisi, babadan oğla geçen taht). Romalılar: krallıktan sonra aristokratların ağır bastığı cumhuriyet, ardından monarşiye benzeyen imparatorluk; egemenlik cumhuriyette yurttaşlarda ve soylularda, imparatorlukta hükümdarda; meşruiyet yasa ve din. Asya Hunları: monarşi; hükümdar (kurultaya danışarak); din (kut) ve soy.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Eski Çağ Medeniyetlerinde Yönetim ve Ordu

Sümerler: düzenli kent birlikleri, savaş arabalı birlikler ve piyade; ok, yay, balta, mızrak, kalkan, miğfer. Mısırlılar: milislerden düzenli orduya geçiş, paralı ve köle askerler, donanma; ok, mızrak, kama, kalkan, metal silahlar, atlı savaş arabaları, gemiler. Akadlar: Mezopotamya’nın ilk daimî ordusu, hızlı ve hareketli birlikler (Naramsin stelinde yay ve mızrak taşıyan askerler görülür). Hititler: hür erkekler ve bölgelerden toplanan piyade ile savaş arabaları; bronz pala, balta, uzun mızrak. Romalılar: maaşlı lejyoner piyadeler, sonradan paralı askerler ve donanma; zırh, miğfer, kılıç, kalkan. Asya Hunları: ücretsiz ordu-millet, onlu sistem, atlı okçular; ok, yay, ıslıklı ok, mızrak, süngü, kılıç, kalkan, demir silahlar.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Eski Çağ Medeniyetlerinde Yönetim ve Ordu

Örnek cevap (taslak): Sümerlerde kralın din, ordu ve yargıyı elinde tutması güçlü bir otorite sağladı ama kent devletleri arasındaki savaşlar birliği engelledi. Mısır’da firavunun tanrısal gücü ve Nil’in koruması istikrar getirdi; ancak piramitler bütçeyi zorladı. Akadlar ilk daimî orduyla geniş topraklar fethetti, fakat ordunun ihtiyaçlarını karşılayamadıkları ve farklı halklar isyan ettiği için çabuk yıkıldı. Hititler savaş arabası ile piyadeyi birlikte kullandı ve Mısır’la Kadeş Antlaşması’nı imzaladı. Roma’nın disiplinli lejyonları ve yol ağı onu güçlü kıldı; ağır teçhizat ise hareketi yavaşlattı ve geniş sınırları korumak zorlaştı. Asya Hunlarında onlu sistem, atlı okçular ve Turan taktiği büyük üstünlük sağladı; buna karşılık taht kavgaları devleti ikiye böldü.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Eski Çağ Medeniyetlerinde Yönetim ve Ordu