9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 194-199 Cevapları

İmparator otokrattır: baş kanun koyucu, en yüksek yargıç ve idari, mali, askerî otoritedir. Görevine tanrısal iradeyle geldiğine inanılır ve kilisenin de başıdır. Bu geniş yetkileri fiilî kanunlar, kilise ve büyük toprak sahipleri sınırlar. Senato yüksek memurlar ve zenginlerden oluşan törensel bir kuruldur. Büyük domestik başbakanlık görevini yürütür. Roma hukuku geliştirilmiştir. Eyaletlerin başında bir sivil vali ile bir kumandan bulunur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Bizans İmparatorluğu: Tarihi, Türklerle İlişkileri ve Yıkılışı

Doğu Roma ordusunda süvarinin önemi artmıştır; bunda Sâsânîlerin atlı savaş tarzına uyum sağlama ihtiyacı etkilidir. Eyaletler thema sistemiyle örgütlenmiştir: thema hem idari hem askerî bir birimdir ve imparatorun atadığı komutan tarafından yönetilir. Themalarda toprağa bağlı çiftçi-askerler, yani bir tür köylü milis bulunur. Bir thema komutanının emrinde 4.000 ile 18.000 arasında asker olabilir. Başkentteki tagma birlikleri ise mesleği askerlik olan profesyonellerden oluşur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Bizans İmparatorluğu: Tarihi, Türklerle İlişkileri ve Yıkılışı

Tarih şeridine şunlar yazılır. 744: Kutluğ Bilge Kül Kağan, Basmıllara karşı çıkarak Ötüken merkezli Uygur Devleti’ni kurdu; merkez sonra Karabalgasun’a taşındı. 747: Moyen-Çor Kağan tahta çıktı, devlet sağlamlaştı ve Tang Hanedanı’na isyanlarda yardım edildi. 759: Bögü Kağan dönemi başladı, Çin’den gelen vergilerle ekonomi güçlendi. 764: Maniheizm resmî din oldu. 821 sonrası: Gerileme ve Kırgızlarla mücadele. 840: Kırgız saldırılarıyla devlet yıkıldı. Sonrası: Kansu (Sarı) Uygurları ve Turfan Uygur Devleti kuruldu; Turfan Uygurları 911’de bağımsız hâle geldi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Uygurlar (744-840)

Devletin başında kağan bulunur; yönetme yetkisi olan kut, Tanrı tarafından verilir. Otağ, taht, tuğ, davul ve yay hükümdarlık sembolleridir. Kağan töreyi uygular ve kendisi de uyar ama kanun yapamaz. Meclise toy denir; kağanın icraatı toy aracılığıyla denetlenir ve kağan toyun başkanıdır. Hükümetin karşılığı ayukı’dır. Hatun devlet işlerinde söz sahibidir, yazışmalarda kağanla birlikte anılır. Toplumda kölelik yoktur; yargular töreye göre yargılama yapar, kağan da yarganlık eder. Bilge Kağan’ın sözleri, hükümdarın halkını doyurup yükseltmeyi görev saydığını gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Devlet Yönetimi

Türkler ordu-millettir: barışta günlük işleriyle uğraşan halk, savaşta topyekûn seferber olur. Ordu ücretsizdir, daimîdir ve temelde atlı birliklerden oluşur. En büyük birlik on bin kişilik tümendir ve onluk sisteme göre düzenlenmiştir. Kadınlar da birliklere komuta edebilir ve savaşa katılabilir. Askerler hafif zırh kullanır; börü denilen hafif zırhlı askerler orduya üstünlük sağlar. Ok, yay, kılıç, hançer, sadak, kın, kalkan ve süngü kullanılır; Türkler usta okçulardır. Savaşa giden er atının kuyruğunu bağlayarak şehitliğe hazır olduğunu gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Ordu

Uygurlar, Göktürk mirası üzerine kurulduğu için bozkır devlet geleneğini sürdürmüştür; Göktürklerin kullandığı unvanların hepsi Uygur devlet sisteminde de aynen kullanılmıştır. Hatun devlet işlerinde ve antlaşmalarda kağana yardımcıdır. Devletin merkezi Karabalgasun’dur ve devlet meclisi burada toplanır. Zamanla Çin ile yakınlaşma ve Maniheizm’in kabulü hayat tarzını değiştirmiş; “ay” ve “kün” gibi yeni unvanlar ortaya çıkmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Uygurlar (744-840)

Uygur ordusu da Göktürk ordusu gibi ordu-millet anlayışına dayanır; savaşta bütün halk seferber olur. Ordu ücretsiz, daimî ve atlıdır; onluk sistemle düzenlenir, en büyük birlik tümendir. Kadınlar da savaşa katılabilir. Askerler hafif zırh, ok, yay ve kılıç kullanır. Ancak Bögü Kağan’ın Maniheizm’i kabul etmesi zamanla savaşçılık ruhunu zayıflatmış, bu da devletin askerî gücünü olumsuz etkilemiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Uygurlar (744-840)