9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 209-213 Cevapları

Tarih şeridine şunlar yazılır. 750: Ebü’l Abbas Seffah, Emevilere son verip Kûfe’de Abbasi Devleti’ni kurdu. 751: Türklerin desteğiyle Talas’ta Çin yenildi. 754-775: Halife Mansur döneminde Bağdat kuruldu ve merkez oldu. 786-809: Harun Reşid döneminde altın çağ yaşandı, sınırlar avâsım ile güçlendirildi. 833-842: Mu’tasım döneminde Türklerden oluşan birlik kuruldu ve Samarra şehri yapıldı. 836-892: Samarra Devri’nde Türkler siyasi ve idari alanda da etkili oldu. X. yüzyıl: Büveyhoğulları Abbasileri baskı altına aldı. 1258: İlhanlılar Abbasi Devleti’ne son verdi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Abbasiler Dönemi

Merkeziyetçi bir yönetim vardır ve en üstte halife bulunur. Abbasi halifeleri kendilerini Allah’ın yeryüzündeki temsilcisi olarak görür. Halifelik veraset yoluyla aile içinde sürer, veliahtlık sistemi devam eder. Halifeden sonra en önemli kurum Sâsânîlerden alınan vezirliktir; vezir halifenin vekili ve idarenin başıdır. Hâcib de merkezdeki önemli görevlilerdendir ve divanlar varlığını sürdürür. Halk havas ve avam olarak ikiye ayrılır. Abbasiler mevaliye önem vermiş ve onları önemli makamlara getirmiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Abbasiler Dönemi

Ordunun esasını devletten maaş alan, nizami ve daimî askerler oluşturur; ihtiyaçları devlet tarafından karşılanır. Ordu beş gruptan oluşur: halifeye bağlı muhafız birliği, devlet adamlarının birlikleri, vilayet kuvvetleri, avâsım ve sugur denen sınır garnizonları ve yardımcı kuvvetler. Kılıç, ok, yay, mızrak, zırh, mancınık, arrade ve debbabe gibi silah ve araçlar kullanılır. Türk birliklerinin katılmasıyla Türklerin onlu sistemi esas alınmıştır. Deniz kuvvetlerine de önem verilmiş, Bizans gemilerinden büyük gemiler yapılmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Abbasiler Dönemi

Örnek cevap: Savaşın temel nedeni Türkistan ve İpek Yolu üzerindeki hâkimiyet mücadelesidir. Tang Hanedanlığı batıya doğru yayılıp Türkistan’daki Türk boylarını ve şehirleri baskı altına almıştı. Abbasiler de Mâverâünnehir’e ilerliyordu ve iki güç karşı karşıya geldi. Çinlilerin Taşkent (Çaç) hükümdarını öldürmesi üzerine oğlunun Abbasilerden yardım istemesi savaşı başlatan olay olarak anlatılır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Talas Savaşı (751)

Örnek cevap: Her iki ordu da kılıç, mızrak, ok, yay ve zırh kullanıyordu; iki tarafta da süvari ve piyade vardı. Çin ordusunda piyade çoğunluktaydı ve uzaktan atış yapan arbaletler önemliydi. Abbasi ordusunda Araplar, Horasanlılar ve Türkler birlikte savaşıyordu. Karluk Türklerinin hızlı atlı okçuları ise savaşın kaderini belirleyen esnek bir güçtü.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Talas Savaşı (751)

Örnek cevap: Çin komutanı olsaydım ordudaki Karluk Türklerinin bağlılığını önceden güçlendirir, onları tek başına kritik bir mevziye bırakmazdım; çünkü savaş sırasında taraf değiştirmeleri yenilgiyi getirdi. Abbasi komutanı olsaydım bölgedeki Türk boylarıyla iş birliğini daha da artırırdım. Her iki durumda da bölge halkının desteğini kazanmak, zaferin en önemli şartıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Talas Savaşı (751)

751’deki savaşı Abbasiler, Türklerin desteğiyle kazandı. Çin, Türkistan’daki nüfuzunu kaybetti ve bölgedeki Çin baskısı ortadan kalktı. Türklerle Müslüman Araplar arasında yakınlaşma başladı ve Türklerin İslamiyet’i kabulü hızlandı. Kaynaklarda, savaşta esir düşen Çinliler aracılığıyla kâğıt yapımının Semerkant’a ve oradan İslam dünyasına yayıldığı da anlatılır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Talas Savaşı (751)

Örnek cevap: Talas Savaşı, Türk tarihinin yönünü değiştiren savaşlardan biridir. 751’de Abbasiler ile Çin arasında yapılan bu savaşta Karluk Türklerinin Abbasi tarafına geçmesi sonucu belirlemiştir. Böylece Türkistan’daki Çin baskısı sona ermiş, Türk boyları ana yurtlarında Çin egemenliğine girmekten kurtulmuştur. Savaş, Türklerle Müslümanlar arasında dostluğun ve iş birliğinin başlangıcı olmuştur. Bu yakınlaşma, Türklerin kendi istekleriyle İslamiyet’e geçiş sürecini hızlandırmıştır. Sonraki yüzyıllarda Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklular gibi Müslüman Türk devletlerinin kurulmasının zemini de böyle hazırlanmıştır. Kısacası Talas, Türklerin hem bağımsızlıklarını koruduğu hem de yeni bir medeniyet dairesine girdiği bir dönüm noktasıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Talas Savaşı (751)

Örnek cevap (Göktürkler seçildiğinde): Göktürklerde kanunlar bütününe töre denir; törenin könilik (adalet), iyilik ve insanlık hükümleri hiç değişmez ve kağan da töreye uymak zorundadır. Benzerlikler: Sâsânîlerde hükümdar adaleti sağlamakla görevlidir; Hz. Ömer kadıların kararlarını denetlemiş, herkese eşit davranılmasını istemiştir; Ömer b. Abdülaziz mevaliyi eşit saymış ve gayrimüslimlerin haksızca alınan mallarını iade etmiştir. Hepsinde adalet devleti ayakta tutan temel değer sayılır. Farklılıklar: Göktürklerde adaletin kaynağı töre, İslam devletlerinde Kur’an ve Sünnet’tir. Doğu Roma’da ise dinî baskılar yüzünden halkın bir kısmı Müslüman yönetimini daha adil bulmuştur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orta Çağ’da Hukuk

Bilgi görselinde devletler iki sütunda (yönetim ve ordu) karşılaştırılabilir. Benzerlikler: Hükümdarların çoğu yetkisini ilahi bir kaynağa dayandırır; birçok devlette başbakan benzeri bir makam (baş vezir, vezir, büyük domestik) vardır; süvari bütün ordularda önemlidir. Farklılıklar: Göktürklerde töre ve toy kağanı sınırlar, Doğu Roma’da imparator otokrattır; Türk ordusu ücretsiz ve ordu-millettir, Sâsânî, Emevi ve Abbasi orduları maaşlıdır; Doğu Roma’da thema, Çin’de askerî tarım toplulukları vardır. Görsele harita ve semboller eklemek anlatımı güçlendirir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orta Çağ’da Askeri Organizasyonlar