Bu sayfalarda Büyük Millet Meclisinin açılışı, genel özellikleri, Meclise karşı çıkan ayaklanmalar ve İstiklal Mahkemeleri anlatılıyor. Sorular millî egemenlik ile Meclis arasındaki ilişkiyi ve farklı kaynaklardaki yaklaşımları karşılaştırmanı istiyor.
Sayfaya git:Sayfa 72Sayfa 73Sayfa 75Sayfa 76
12. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Sayfa 72 Cevapları
Görsel Okuma 2 – Soru 1Kaynak sorusus. 72
BMM’nin açılışıyla ilgili görselden yararlanarak halkın açılışa gösterdiği ilgi hakkında neler söylenebilir?
Cevabı göster
Örnek cevap: Halk Meclisin açılışına büyük ilgi gösterdi. 23 Nisan 1920’de Hacı Bayram Camii’nde kılınan cuma namazından sonra dualarla Meclis binasına gidildi, kurbanlar kesildi. Ankara halkı ve çevreden gelenler bu yürüyüşe coşkuyla katıldı. Bu ilgi, halkın Meclisi kendi iradesinin temsilcisi olarak gördüğünü ve kurtuluş umudunu ona bağladığını gösterir.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: TBMM’nin Açılması (23 Nisan 1920) (I. TBMM Dönemi)
Görsel Okuma 2 – Soru 2Kaynak sorusus. 72
Meclisin açılmasında ve Millî Mücadele’nin zaferle bitmesinde etkili olan duygu ve düşünceler nelerdir?
Cevabı göster
Örnek cevap: Vatan sevgisi ve bağımsızlık tutkusu en başta gelir. Milletin kaderini yine milletin belirleyeceği inancı, yani millî egemenlik düşüncesi Meclisin açılmasını sağladı. İşgallere duyulan öfke, dinî ve millî değerlere bağlılık, birlik ve dayanışma ruhu ile her şeye rağmen kurtuluşa duyulan umut da Millî Mücadele’yi başarıya taşıyan duygulardır.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: TBMM’nin Açılması (23 Nisan 1920) (I. TBMM Dönemi)
12. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Sayfa 73 Cevapları
Tarihsel Düşünme – Soru 1Etkinliks. 73
Millî egemenliği anlatan “Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir.” sözünü BMM’nin açılışıyla ilişkilendir.
Cevabı göster
Büyük Millet Meclisi, halkın seçtiği temsilcilerden oluştu ve egemenliğin padişahtan alınıp millete verilmesinin ilk somut adımı oldu. Meclis, 24 Nisan kararlarıyla kendi üstünde hiçbir güç tanımadığını ve millî iradeyi vatanın kaderine hâkim saydığını ilan etti. Böylece millet, kendi kaderini kendi temsilcileri aracılığıyla belirlemeye başladı. Bu ilke 1921 Anayasası’nda açıkça yazıya geçirildi.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: TBMM’nin Açılması (23 Nisan 1920) (I. TBMM Dönemi)
Tarihsel Düşünme – Soru 2Etkinliks. 73
BMM’nin açılması hangi kurumları işlevsiz hâle getirmiştir?
Cevabı göster
Meclisin açılmasıyla İstanbul Hükûmeti Anadolu üzerindeki otoritesini kaybetti ve kararları geçersiz sayıldı. Padişahın yasama ve yürütme yetkileri fiilen işlemez oldu; bu durum ileride saltanatın kaldırılmasına zemin hazırladı. Görevini Meclise devreden Heyet-i Temsiliyenin varlığı sona erdi. Zaten dağıtılmış olan Mebusan Meclisinin yerini de Büyük Millet Meclisi aldı.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)
Tarihsel Düşünme – Soru 3Etkinliks. 73
BMM’nin hangi kararlarına bakılarak “olağanüstü meclis” tanımlaması yapılabilir?
Cevabı göster
Meclis yasama ve yürütme yetkisini kendinde topladı ve Meclis içinden seçilen vekillerle ülkeyi yönetti (güçler birliği). İstiklal Mahkemelerini kurarak yargı yetkisini de fiilen kullandı. Hükûmet kurmayı zorunlu saydı, padişah vekili ya da geçici bir hükûmet başkanı tanımadı. Hıyanet-i Vataniye Kanunu gibi savaş şartlarına özgü kanunlar çıkardı. Bu kararlar, Meclisin olağan dönemlerde görülmeyen geniş yetkilerle çalıştığını gösterir.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: TBMM’nin Açılması (23 Nisan 1920) (I. TBMM Dönemi)
Tarihsel Düşünme – Soru 4Etkinliks. 73
BMM’nin kurucu ve ihtilalci bir meclis olduğunu hangi kararlarına dayanarak söylersin?
Cevabı göster
Meclis, kendi üstünde bir güç olmadığını ve millî iradenin vatanın kaderine hâkim olduğunu ilan ederek padişahın egemenliğini fiilen ortadan kaldırdı; bu ihtilalci bir adımdır. İstanbul Hükûmetinin kararlarını geçersiz saydı. Kurucu olduğu ise 1921’de Teşkilât-ı Esasiye ile yeni devletin adını ve yönetim esaslarını belirlemesi, ardından saltanatı kaldırıp Cumhuriyet’i ilan etmesiyle ortaya çıkar.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar
12. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Sayfa 75 Cevapları
Kanıt Sorgulama 4Kaynak sorusus. 75
Kanıtlardaki iki fetvanın Millî Mücadele’ye yaklaşımlarındaki benzerlik ve farklılıkları açıkla.
Cevabı göster
Benzerlik: İki fetva da dinî kavramlara (farz, şehit, gazi, günah) dayanır ve halifeye bağlılığı esas alır; her ikisi de halkı dinî gerekçelerle harekete geçirmeyi amaçlar. Farklılık: İstanbul’daki Şeyhülislam Dürrizade Abdullah’ın fetvası Millî Mücadele’yi yürütenleri asi ilan eder, onlarla savaşmayı dinî görev sayar. Ankara Müftüsü Rıfat (Börekçi) Efendi’nin fetvası ise halifenin düşman esaretinde olduğunu, onu ve vatanı kurtarmak için savaşmanın farz olduğunu söyler ve düşman baskısıyla verilmiş fetvalara uyulmayacağını belirtir. Biri Millî Mücadele’ye karşı, diğeri onun yanındadır.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: I.TBMM’ye Karşı Ayaklanmalar
12. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Sayfa 76 Cevapları
Kanıt Sorgulama 5 – Soru 1Kaynak sorusus. 76
Kanıtlara göre Millî Mücadele Dönemi’nde İstiklal Mahkemelerine yönelik yaklaşımlar nelerdir?
Cevabı göster
İki farklı yaklaşım vardır. Kılıç Ali Bey, mahkemeleri hızlı, adil ve yurtsever kararlar veren, suçluyu korkutup masumu koruyan ve devletin kuruluşuna büyük hizmet eden kurumlar olarak över. Erzurum Mebusu Hüseyin Avni Bey ise mahkemelerin yetkilerinin aşırı genişlediğini, belirsiz ifadelerle her konuda hüküm verebildiğini eleştirir ve yetkilerinin yalnızca asker kaçaklarıyla sınırlanmasını ister.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İstiklal Mahkemeleri: Kuruluşu, Görevleri ve Kaldırılması
Kanıt Sorgulama 5 – Soru 2Kaynak sorusus. 76
İstiklal Mahkemelerine yönelik farklı yaklaşımların sebepleri neler olabilir?
Cevabı göster
Örnek cevap: Kişilerin Meclisteki siyasi konumu etkilidir; Mustafa Kemal’e yakın olanlar mahkemeleri zorunlu bir tedbir olarak görürken muhalif İkinci Grup üyeleri yetkilerin kötüye kullanılabileceğinden endişe ediyordu. Hukuk anlayışları da farklıydı: Bir taraf olağanüstü dönemde hızlı ve sert kararların şart olduğunu, diğer taraf ise yetkilerin sınırlı ve belirli olması gerektiğini savundu. Yaşanan isyanlar, asker kaçakları ve bozgunculuk gibi dönemin şartları da değerlendirmeleri etkiledi.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İstiklal Mahkemeleri: Kuruluşu, Görevleri ve Kaldırılması
Sıkça Sorulan Sorular
Büyük Millet Meclisi ne zaman açıldı?
Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920’de Ankara’da cuma namazından sonra dualarla açıldı.
İstiklal Mahkemeleri neden kuruldu?
Firariler Hakkında Kanun ile Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nun hızlı ve etkili uygulanması, asker kaçaklarının önlenmesi ve düzenli ordunun kurulup korunması için kuruldu.
Yazılıya mı hazırlanıyorsun? 12. sınıf tarih yazılı soruları sayfamızda örnek yazılılar ve cevap anahtarı var.
Bu sayfadaki cevaplar öğrencilere yol göstermek için Tarih Vakti tarafından yazılmıştır. Soruların ve kaynak metinlerin tam hâli MEB ders kitabındadır; açık uçlu sorularda kendi cümlelerinle cevap vermen beklenir.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Cevaplar Tarih Vakti tarafından yazılmıştır; soruların tam metni için MEB ders kitabına bakınız. · Son güncelleme: Kasım 2026
