Osmanlı Devleti’nin Duraklama Nedenleri

Osmanlı’nın duraklama dönemi, Sokullu Mehmet Paşa‘nın vefatıyla başlayıp (1579) , ilk kez büyük çapta toprak kaybettiğimiz Karlofça Antlaşması‘na kadar (1699) olan dönemi ifade etmektedir.

Duraklama döneminde fetihler devam etmiş, aynı zamanda fethedilen yerleri koruma politikası güdülmüştür. Sınırları koruma amacıyla, Doğuda; İran, Batıda; Venedik, Lehistan, Avusturya (en çok savaştığı devlet) ve dönem sonlarına doğru da Rusya ile savaşılmıştır.

Duraklama döneminde özellikle Yeniçeriler’in yapmış olduğu isyanlar nedeniyle defalarca padişah ve sadrazam değişmiştir.

120 yıl süren duraklama döneminde 12 padişah ile 61 sadrazam görev yapmıştır.

Şimdi önce bu padişahların kimler olduğunu tablomuzda görelim, daha sonra ise Osmanlı Devleti neden duraklama dönemine girdi bunlara göz atalım.

Duraklama Dönemi Kısaca

Osmanlı Devleti’nin duraklama dönemi, Sokullu Mehmet Paşa’nın ölümüyle (1579) başlar ve ilk büyük toprak kaybının yaşandığı Karlofça Antlaşması‘yla (1699) sona erer. Bu dönemde fetihler tamamen durmamış, ancak devlet eski gücünü kaybetmeye başlamıştır. Nedenler iç nedenler (merkezî otoritenin, ekonominin, ordunun, toplum yapısının ve ilmiyenin bozulması) ve dış nedenler (doğal sınırlara ulaşılması, Coğrafi Keşifler, Rönesans ve Reform, Avrupa’da merkezî devletlerin güçlenmesi) olarak ikiye ayrılır.

Duraklama Dönemi Padişahları

Duraklamanın Nedenleri

Duraklama dönemine girilmesinin nedenlerini iç ve dış nedenler olarak incelersek daha iyi kavramış oluruz. Ama önce bu nedenleri ana hatlarıyla tablomuzda görelim,daha sonra ise tek tek inceleyelim.

İç Nedenler

Merkezi Otoritenin Bozulması

Merkezi otoritenin bozulmasının nedenleri şunlardır:

• Devletin başına tecrübesiz kişilerin geçirilmesi. Sancak Sistemi kaldırıldığı için ve Kafes Usulü denilen uygulamayla padişah olacak kişiler disiplin ve tecrübeden uzak büyüyorlardı. Hatta çok küçük yaşta tahta oturuluyordu. Örneğin IV. Mehmet 6-7 yaşlarında tahta çıkmıştır. Padişahların küçük yaşta çıkmaları ise Valide Sultan’ların yönetim işlerine karışmasına neden olmuştur.
• Padişahların ordunun başında sefere çıkma geleneğini terk etmesi ve devlet işlerine ilgisiz kalmaları.
• Sık sık sadrazam değişikliğinin yaşanması ve rüşvet ve iltimasla yönetim kadrolarına atama yapılması.

Ekonominin Bozulması

Osmanlı ekonomisinin bozulmaya başlamasının nedenleri şunlardır:

• Tarımda üretimin azalması. Özellikle tımar sisteminin bozulmasıyla vergiler artırılmış,köylüler bu vergileri ödeyemeyecek duruma gelmiştir.
• Tımarlı Sipahilerin sayısının azalması ve asker ihtiyacını karşılamak için Kapıkulu Ocaklarına yeni kayıtları alınması.
• Sık sık padişah değişikliğinin yaşanması ve her padişah değişikliğinde Cülus Bahşişlerinin artırılarak verilmesi.
• Savaşların uzun sürmesi nedeniyle ganimet ve yıllık gelirlerin azalması.
• Halk ekonomik açıdan sıkıntılar çekerken saraydaki eğlence ve lükse harcanan masrafların artması.
• Coğrafi Keşifler ile ticaret yollarının değişmesi.
• Kapitülasyonların artması nedeniyle gümrük vergilerinin düşürülmesi ve yerli sanayinin iflas etmesi.
• Osmanlı parasındaki değer kaybı.

Ordunun Bozulması

Osmanlı ordusunun bozulmasının nedenleri şunlardır:

• Askerlikle ilgisi olmayanların Kapıkulu Ocaklarına alınması.
• Devşirme sistemindeki bozulmalar.
• Yeniçerilerin bahaneler öne sürerek sürekli başka işlerle uğraşması.
• “Ocak, devlet içindir.” anlayışı yerine “Devlet, ocak içindir.” anlayışının baş göstermiş olması.
• İltizam sisteminin yaygınlaşıp, Tımar sisteminin bozulmasıyla azalan Tımarlı Sipahi sayısı.
• Askeri yeniliklerin takip edilmemesi.
• Donanmanın zayıflamaya başlaması.

Toplum Yapısının Bozulması

Osmanlı toplum yapısında meydana gelen bozulmaların nedenleri şunlardır:

• Anadolu’da çıkan isyanların artması ve eşkıyalar nedeniyle köyden kente göçün artması.
• Göçler sonucu tarımda üretim azalması.
• Hızla artan nüfus nedeniyle meydana gelen işsizlik sorunu.
• Saraydaki lüks, hukuk sistemindeki yozlaşma ve Celali İsyanı sonucu halkın devlete olan güveninin sarsılması.

İlmiyenin Bozulması

İlmiyedeki bozulmaların nedenleri şunlardır:

• Medreselerdeki eğitime gerekli önemin verilmemesi.
• Medrese müfredatından pozitif bilimlerin çıkarılması.
• “Alimin oğlu alimdir.” anlayışı olan Beşik Ulemalığı sisteminin getirilmesi.
• Adaletin rüşvet ve adam kayırma ile sağlanması.

Dış Nedenler

• Osmanlı İmparatorluğu’nun doğal sınırlara ulaşmış olması. Örneğin Afrika’da çöllere, İran’da ise Zagros Dağları’na ulaşılmıştı.
• Güçlü devletlerle komşu olunması. İran, Rusya, Venedik, Avusturya gibi.
• Coğrafi Keşifler sonucu Avrupa’nın zenginleşmesi ve Osmanlı ticaretinin zayıflaması.
• Rönesans ve Reform hareketleri ile özgür düşüncenin gelişip bilimin hızlanması ve bu gelişmelere ayak uydurulamaması.
• Avrupalı devletlerin savaş teknolojisinde ileri gitmiş olmaları.
• Avrupa’da feodalitenin sona ermeye başlayıp, merkezi devletlerin kurulması.

Duraklama Dönemi Islahatçıları

Bu ıslahatlar baskı ve zor kullanmaya dayandığı, sorunların kaynağına inmediği ve ıslahatçıların ölümüyle devam etmediği için kalıcı olamamıştır.

Kronoloji

Çıkmış Sorular

Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları. Ünite sayfası: Osmanlı Devleti Siyasi Tarihi.

Sıkça Sorulan Sorular

Osmanlı duraklama dönemi ne zaman başladı ve bitti?

Duraklama dönemi 1579’da Sokullu Mehmet Paşa’nın ölümüyle başlar, 1699 Karlofça Antlaşması ile sona erer.

Kafes usulü nedir?

Şehzadelerin sancağa gönderilmeyip sarayda gözetim altında tutulmasıdır. Bu uygulama nedeniyle tahta geçen şehzadeler yönetim tecrübesinden uzak yetişmiştir.

Duraklamanın en önemli iç nedeni nedir?

Merkezî otoritenin bozulmasıdır. Tecrübesiz padişahlar, sık sadrazam değişikliği, rüşvet ve iltimas, tımar sisteminin bozulmasıyla birleşerek ordu ve ekonomiyi de zayıflatmıştır.

Osmanlı’nın ilk büyük toprak kaybı hangi antlaşmayla oldu?

1699 Karlofça Antlaşması ile Macaristan, Erdel, Mora, Podolya ve Azak kaybedilmiştir. Bu antlaşma duraklama döneminin sonu, gerileme döneminin başlangıcı kabul edilir.

İlk denk bütçeyi kim hazırladı?

Osmanlı tarihinin ilk denk bütçesi IV. Mehmet döneminde sadrazam Tarhuncu Ahmet Paşa tarafından hazırlanmıştır.

Kaynakça

• Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300–1600), Yapı Kredi Yayınları.
• İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi III, Türk Tarih Kurumu.
• Mehmet Öz, Osmanlı’da “Çözülme” ve Gelenekçi Yorumcuları, Dergâh Yayınları.
• TDV İslâm Ansiklopedisi, “Karlofça Antlaşması”, “Köprülüler” maddeleri.
• MEB, Ortaöğretim Tarih 10 ders kitabı.

Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.

Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026