Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919)

Havza Genelgesi, Mustafa Kemal Paşa tarafından 28 Mayıs 1919’da yayımlanan ve işgallere karşı halkın mitingler düzenleyerek protesto göstermesini isteyen önemli bir Millî Mücadele belgesidir. Genelgeyle millî bilincin uyandırılması, işgallere karşı tepkinin yaygınlaştırılması ve Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin daha etkili çalışması amaçlanmıştır.

Havza Genelgesi Nedir?

Havza Genelgesi, İzmir’in işgali başta olmak üzere Anadolu’daki işgallere karşı halkın bilinçlendirilmesi ve protesto mitingleri düzenlenmesi amacıyla yayımlanmıştır. Mustafa Kemal Paşa bu genelgeyle valilere, mutasarrıflara ve askerî makamlara işgallere karşı millî tepkinin düzenli biçimde gösterilmesini istemiştir.

Havza Genelgesi’nin Amacı Nedir?

Havza Genelgesi’nin temel amacı, işgallere karşı halkın sessiz kalmamasını sağlamak ve millî bilinci uyandırmaktır. Genelgeyle yurdun farklı bölgelerinde mitingler yapılması, İtilaf Devletleri temsilcilerine ve İstanbul Hükûmeti’ne protesto telgrafları gönderilmesi istenmiştir.

Havza Genelgesi Maddeleri

Havza Genelgesi’nin başlıca maddeleri şunlardır:

• • İşgalleri protesto etmek için yurdun farklı yerlerinde mitingler yapılacaktır.
• • İtilaf Devletleri temsilcilerine ve İstanbul Hükûmeti’ne protesto telgrafları gönderilecektir.
• • Gösteriler sırasında düzen korunacak, Hristiyan halka karşı saldırı veya düşmanca davranışlarda bulunulmayacaktır.
• • Ordular dağıtılmayacak ve silahlar teslim edilmeyecektir.
• • Millî cemiyetler daha etkili ve düzenli biçimde çalışacaktır.

Havza Genelgesi ile:

• • Halkın işgallere karşı bilinçlenmesi hedeflenmiştir.
• • Millî birlik ve beraberlik düşüncesi güçlendirilmek istenmiştir.
• • Mustafa Kemal Paşa’nın yalnızca askerî bir görevli değil, millî hareketin lideri olarak öne çıkmaya başladığı görülmüştür.
• • İşgallere karşı tepkilerin bölgesel olmaktan çıkarılıp daha yaygın bir millî harekete dönüşmesi amaçlanmıştır.

İşgallere karşı gösterilen tepkilerden rahatsız olan İngilizler, Damat Ferit Paşa Hükûmeti’ne baskı yaparak Mustafa Kemal’in geri çağrılmasını istedi (8 Haziran 1919). Mustafa Kemal Paşa, kendisini geri çağıran Harbiye Nezaretine oyalayıcı bir cevap vererek Amasya’ya geldi.

Havza Genelgesi’nin Önemi

Havza Genelgesi, Millî Mücadele’nin ilk döneminde halkı işgallere karşı bilinçli ve örgütlü biçimde harekete geçirmeyi amaçlaması bakımından önemlidir. Genelge, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıktıktan sonra millî direnişi örgütleme yolunda attığı önemli adımlardan biridir.

Havza Genelgesi’nin ardından birçok yerde işgalleri protesto eden mitingler düzenlenmiş, bu durum İstanbul Hükûmeti ve İtilaf Devletlerinin dikkatini çekmiştir. Mustafa Kemal Paşa’nın geri çağrılması sürecinde Havza’daki faaliyetler etkili olmuştur.

Havza Genelgesi Orjinal Metni (Günümüz Türkçesi ile)

Havza
15 inci Kolordu Komutanlığına

Bölgemde ve civarında bulunan vilâyetlerle bağımsız mutasarrıflıklara gönderdiğim telgrafın suretini aynen takdim ediyorum.

İstihbarat Numara: 14

28 Mayıs 1919
9’uncu Ordu Müfettişi
Mustafa Kemal

İzmir’in ve maalesef bunu takip eden Manisa’nın işgali gelecekteki tehlikeyi daha açık göstermektedir. Ülke bütünlüğümüzün korunması için millî gösterilerin daha canlı olarak yapılması ve sürdürülmesi lazımdır. Hayatımıza ve millî bağımsızlığımıza zarar veren işgal ve ilhak gibi olaylar bütün milletin içini kan ağlatmaktadır. Üzüntüler durdurulamıyor.

Sindirilmesi ve tahammülü mümkün olmayan bu durumun derhâl yok edilip giderilmesi bütün medeni milletlerle büyük devletlerin adalet ve nüfuzlarını sabırsızlıkla beklemek konusunda önümüzdeki hafta içinde Pazartesi başlayıp Çarşamba günü müracaatın arkası alınmak üzere büyük ve heyecanlı mitingler yaparak millî gösteride bulunulması ve bunun bütün bağlı olan yerlere yayılmasına ve bütün İtilaf devletleri temsilcileri ile Osmanlı Hükümetine etkili telgraflar verilmesi ve yabancı olan yerlerde yabancılara da özel etkiler yapılmakla beraber millî gösterilerde adap ve sükûnetin fevkalade korunması ve Hristiyan halka karşı bir sataşma, gösteri ve düşmanca tavırlar alınmaması lazımdır.

Sizin bu fikirler etrafında hassas ve etkili bulunmanız yönüyle işin iyi idare edileceği ve başarılı olunacağı hususunda inancım tamdır. Sonucunun bildirilmesini arz ederim.

29.5.1919

Havza Genelgesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.