Tarihin Sınıflandırılması (Tasnifi)

Bu yazımızda tarihin sınıflandırılması diğer bir ifadeyle tarihin tasnifi konusunu ele alacağız. Ayrıca tarih çeşitleri konusuna da bu yazımda yer vereceğiz.

Gizle

Kısaca

Örneklerle Sınıflandırma

Tarihin Sınıflandırılması (Tasnifi)

Zamana Göre Sınıflandırma:

Mekana Göre Sınıflandırma:

Konusuna Göre Sınıflandırma:

Tarih Yazıcılığının Gelişimi

Sıkça Sorulan Sorular

Tarih kaça ayrılır?

Hikâyeci tarihin öncüsü kimdir?

Bilimsel tarihin özellikleri nelerdir?

Kaynakça

Kısaca

Tarih; zamana (Orta Çağ Tarihi), mekâna (Avrupa Tarihi) ve konuya (Kültür Tarihi) göre sınıflandırılır. Tarih yazımı da kapsamına göre genel ve özel, anlatım biçimine göre hikâyeci, öğretici, sosyal ve bilimsel tarih olarak ayrılır. Bugünkü tarih anlayışı, sebep-sonuç ilişkisi kuran ve belgeye dayanan bilimsel tarihtir.

📄 Tarih ve Zaman Özet PDF İndir (ücretsiz)

Örneklerle Sınıflandırma

Örnek başlık	Sınıflandırma ölçütü
Orta Çağ Tarihi, XX. Yüzyıl Tarihi	Zamana göre
Avrupa Tarihi, Anadolu Tarihi	Mekâna göre
Sanat Tarihi, Dinler Tarihi, Bilim Tarihi	Konuya göre
Dünya Tarihi	Kapsamına göre: genel tarih
Türk Tarihi, Osmanlı Tarihi	Kapsamına göre: özel tarih

Tarihi zamana, mekana ve konusuna göre sınıflandırabiliriz.

Tarihin Sınıflandırılması (Tasnifi)

Zamana Göre Sınıflandırma

Mekana Göre Sınıflandırma

Konusuna Göre Sınıflandırma

Zamana Göre Sınıflandırma:

Tarih zamana göre sınıflandırılırken, olayların yaşandığı zaman dilimi esas alınır. Örneğin; Orta Çağ Tarihi, XX. Yüzyıl Tarihi, Fatih Sultan Mehmet Dönemi şeklindeki sınıflandırmalar zamana göre sınıflandırmadır.

Mekana Göre Sınıflandırma:

Tarih mekana göre sınıflandırılırken, olayların yaşandığı yer dikkate alınır. Örneğin; Avrupa Tarihi, Anadolu Tarihi şeklindeki sınıflandırmalar mekana göre sınıflandırmadır.

Konusuna Göre Sınıflandırma:

Tarih konusuna göre sınıflandırılırken, olayların ilgili olduğu konular esas alınır. Örneğin; Kültür Tarihi, Dinler Tarihi gibi sınıflandırmalar konusuna göre sınıflandırmadır.

Tarih Çeşitleri

Tarih çeşitleri; konularına göre tarih , kapsamlarına göre tarih ve anlatıma göre tarih olmak üzere üç gruba ayrılır.

TARİH ÇEŞİTLERİ

KONULARINA GÖRE

Siyasi Tarih

Bilim Tarihi

Kültür Tarihi

KAPSAMLARINA GÖRE

Genel Tarih

Özel Tarih

ANLATIMA GÖRE

Öğretici Tarih

Hikayeci (Rivayetçi) Tarih

Sosyal Tarih

Bilimsel (Neden, Nasılcı) Tarih

Konularına Göre:

Konularına göre tarih; siyasi tarih, bilim tarihi ve kültür tarihi olmak üzere 3’e ayrılır.

Siyasi Tarih: Uluslararası alanda meydana gelen siyasi olayları, yaşanan savaşları, barışları ve ittifakları incelemektedir. Örnek olarak Osmanlı Devleti Siyasi Tarihi konusunu verebiliriz.
Bilim Tarihi: Bilimlerin ortaya çıkmasını ve gelişmesini incelemektedir. Örneğin; Fizik Tarihi.
Kültür Tarihi: Uygarlıkların eserlerini, kültür ve medeniyet ürünlerini incelemektedir. Örneğin; Anadolu Uygarlığı

Kapsamlarına Göre:

Kapsamlarına göre tarih; genel tarih ve özel tarih olmak üzere 2’ye ayrılır.

Genel Tarih: İnsan topluluklarının tarihini incelemektedir. Örneğin; Dünya Tarihi
Özel Tarih: Bir devletin ya da bir milletin ekonomik, siyasi ve kültürel tarihini incelemektedir. Örneğin; İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Anlatıma Göre:

Anlatıma göre tarih; öğretici tarih, hikayeci (rivayetçi) tarih, sosyal tarih ve bilimsel tarih (neden nasılcı tarih) olmak üzere 4’e ayrılır.

Öğretici Tarih: Öğretici tarihin konusu; olaylar, kişiler ve toplumlar için yapılan hizmetlerdir. Öğretici tarihte tarihi karakterlerin ahlakları, cesaretleri ve fedakarlıkları övgülü bir şekilde anlatılır. Objektif değildir.
Hikayeci (Rivayetçi) Tarih: Hikayeci tarih en eski tarih yazım şeklidir. Olaylar hikaye biçiminde anlatılır. Mitolojik unsurlar ve söylentiler barındırır. Sebep-sonuç ilişkisi bu tarih türünde aranmaz. Bu tarzın öncüsü ise Herodot‘tur.
Sosyal Tarih: Bu tarih türü toplumların örf ve adetlerini, dinlerini, inançlarını, aile yapılarını, hukuk anlayışlarını vb. konu edinir. Öğretici tarihin duygusal yönlerinden uzaklaşmış hali de diyebiliriz.
Bilimsel (Neden Nasılcı) Tarih: Günümüzdeki tarih anlayışıdır. Olaylar sebep-sonuç ilişkisine dayandırılır. Yer ve zaman belirtilir. Tarafsızlık yani objektiflik vardır.

Tarih Yazıcılığının Gelişimi

Tarihçi / eser	Dönem	Katkısı
Heredot	MÖ V. yüzyıl	Hikâyeci tarihin öncüsü; “tarihin babası”
Tukidides	MÖ V. yüzyıl	Peloponez Savaşları’nı neden-sonuç ilişkisiyle anlattı
Orhun Yazıtları	VIII. yüzyıl	Türklerin kendi tarihini anlattığı ilk Türkçe belgeler
İbn Haldun	XIV. yüzyıl	Mukaddime; tarihin toplumsal yasalarla açıklanabileceğini savundu
Aşıkpaşazade, Naima	XV–XVIII. yüzyıl	Osmanlı vakanüvis ve tarih geleneği
Leopold von Ranke	XIX. yüzyıl	Kaynak eleştirisine dayalı modern tarihçiliğin öncüsü
Ahmed Cevdet Paşa	XIX. yüzyıl	Tarih-i Cevdet; Osmanlı tarihçiliğinde yeni dönem

Sıkça Sorulan Sorular

Tarih kaça ayrılır?

Zamana, mekâna ve konuya göre üç şekilde sınıflandırılır. Ayrıca kapsamına göre genel ve özel tarih, anlatımına göre hikâyeci, öğretici, sosyal ve bilimsel tarih olarak ayrılır.

Hikâyeci tarihin öncüsü kimdir?

Heredot. Hikâyeci tarihte olaylar hikâye biçiminde anlatılır, söylentilere yer verilir ve sebep-sonuç ilişkisi aranmaz.

Bilimsel tarihin özellikleri nelerdir?

Olayları yer ve zaman göstererek, sebep-sonuç ilişkisi içinde, belgelere dayanarak ve tarafsız biçimde anlatır. Günümüzde kabul gören tarih anlayışıdır.