Kısaca: İzmir İktisat Kongresi, yeni Türk devletinin ekonomi politikasını belirlemek için 17 Şubat 1923‘te İzmir’de toplandı. Kongreye çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi (esnaf) temsilcileri katıldı. Kongrede Misak-ı İktisadi (Ekonomi Andı) kabul edildi; siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla tamamlanması hedeflendi. Kongre, Lozan görüşmelerinin kesildiği günlerde toplanarak kapitülasyonların kabul edilmeyeceği mesajını verdi.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 17 Şubat – 4 Mart 1923, İzmir |
| Açılış konuşması | Mustafa Kemal Paşa |
| Kongre başkanı | Kâzım Karabekir Paşa |
| Katılanlar | Çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi (esnaf) temsilcileri |
| Kabul edilen ilke | Misak-ı İktisadi (Ekonomi Andı) |
| Ekonomi modeli | Liberal ekonomi; yerli özel girişimin devletçe desteklenmesi |
📌 SINAV NOTU: Kongre, Lozan Konferansı’nın 4 Şubat 1923‘te kesilmesinden hemen sonra toplandı; bu yüzden sorularda Lozan ile bağlantısı sorulur: Kapitülasyonların kabul edilmeyeceği ve Türkiye’nin yabancı sermayeye kapalı olmadığı (liberal model) mesajı verildi. Atatürk’ün “Yeni Türkiye Devleti cihangir bir devlet olmayacaktır, bir ekonomik devlet olacaktır” sözü bu kongrede söylendi.
İzmir İktisat Kongresinin Toplanma Nedenleri
- Uzun süren savaşlar (Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı ve Millî Mücadele) ülkenin ekonomik kaynaklarını tüketmişti.
- Osmanlı’dan kalan kapitülasyonlar, sermaye ve teknik bilgi eksikliği, yatırımcı ve tüccar azlığı ekonomiyi çıkmaza sokmuştu.
- Askerî zaferin ekonomik zaferle taçlandırılması gerekiyordu.
- Lozan görüşmeleri kapitülasyonlar ve ekonomik konular yüzünden kesilmişti; Türkiye ekonomik bağımsızlık konusundaki kararlılığını göstermek istiyordu.
Atatürk bu durumu şöyle ifade etmişti: “Siyasal, askerî zaferler ne kadar büyük olurlarsa olsunlar, ekonomik zaferlerle taçlandırılmazlarsa meydana gelen zaferler devamlı olmaz, az zamanda söner.”
Kongrenin Toplanması
Kongre 17 Şubat 1923‘te İzmir’de toplandı. Sanayici, tüccar, esnaf ve çiftçi temsilcilerinden oluşan yaklaşık 1100 delege katıldı. Mustafa Kemal Paşa açılış konuşmasında ülke ekonomisine yön verilmesi gerektiğini hatırlattı ve yeni devletin anlayışını “Yeni Türkiye Devleti cihangir bir devlet olmayacaktır. Fakat yeni Türkiye Devleti, bir ekonomik devlet olacaktır.” sözleriyle ortaya koydu.
Misak-ı İktisadi
Kongrede ekonomi andı anlamına gelen Misak-ı İktisadi kabul edildi. Buna göre Millî Mücadele vererek siyasal bağımsızlığını kazanan Türk milleti, kendi kaynak ve yeterliliklerini kullanarak millî bir ekonomi kuracaktı. Böylece savaşla kazanılan siyasal bağımsızlık ekonomik bağımsızlıkla desteklenerek tam bağımsızlığa ulaşılacaktı.
İzmir İktisat Kongresinin Kararları
- Devlet, özel sektörün gerçekleştiremediği girişimlere bizzat el atacak.
- Yurt içi ham madde üretimine dayalı sanayi dalları kurulacak.
- Özel girişime kredi sağlayacak bir devlet bankası kurulacak.
- Küçük üretimden fabrikalara geçilecek.
- Yabancıların kurdukları tekellerden kaçınılacak.
- Sanayi desteklenecek ve millî bankalar kurulacak.
Sonuçları ve Önemi
- Cumhuriyetin ilk yıllarındaki ekonomi politikasının temelleri atıldı; liberal ve millî bir ekonomi modeli benimsendi.
- Kapitülasyonların kabul edilmeyeceği mesajı Lozan öncesinde dünyaya verildi.
- Liberal ekonomiye geçme kararı Batılı devletler üzerinde olumlu izlenim yarattı.
- Alınan kararlar doğrultusunda Türkiye İş Bankası (1924) ve Sanayi ve Maadin Bankası (1925) kuruldu, Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927) çıkarıldı, aşar vergisi kaldırıldı (1925).
Ekonomideki diğer adımlar için Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar ve 1929 Dünya Ekonomik Krizi sayfalarına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İzmir İktisat Kongresi ne zaman toplandı?
17 Şubat 1923’te İzmir’de toplandı ve 4 Mart 1923’e kadar sürdü.
İzmir İktisat Kongresine kimler katıldı?
Çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi (esnaf) temsilcileri katıldı.
Misak-ı İktisadi nedir?
Ekonomi andı demektir; Türk milletinin kendi kaynaklarıyla millî bir ekonomi kurarak siyasal bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla tamamlamasını öngörür.
İzmir İktisat Kongresi Lozan ile neden ilişkilidir?
Kongre, Lozan görüşmelerinin 4 Şubat 1923’te kesilmesinden hemen sonra toplandı ve kapitülasyonların kabul edilmeyeceği mesajını verdi.
İzmir İktisat Kongresinde hangi ekonomi modeli benimsendi?
Yerli özel girişimin devletçe desteklendiği liberal bir ekonomi modeli benimsendi.
İzmir İktisat Kongresinin başkanı kimdir?
Kongreye Kâzım Karabekir Paşa başkanlık etti; açılış konuşmasını Mustafa Kemal Paşa yaptı.
Kaynak: MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12 ders kitabı, 2. ünite (Mudanya’dan Lozan’a) ve 3. ünite (3.7.1 İzmir İktisat Kongresi). Görsel: 1923 İzmir İktisat Kongresi hatıra pulu (Wikimedia Commons, kamu malı).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Kararları ve Misak-ı İktisadi){kind=link}