Kısaca: Malta Kuşatması, Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1565’te Osmanlı ordusu ve donanmasının, Akdeniz’de Müslüman gemilerine saldıran Saint Jean şövalyelerinin üssü Malta Adası’nı almak için yaptığı kuşatmadır. Mayıs’tan Eylül’e kadar süren harekâtta Saint Elmo Kalesi alındı, ancak asıl kaleler düşürülemedi. Kuşatma sırasında Turgut Reis şehit düştü. Sicilya’dan yardım kuvveti gelince kuşatma 8 Eylül 1565’te kaldırıldı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 19 Mayıs – 8 Eylül 1565, Kanuni Sultan Süleyman dönemi |
| Yer | Malta Adası, Sicilya’nın güneyi |
| Taraflar | Osmanlı Devleti – Saint Jean (Malta) şövalyeleri; İspanya destekli Sicilya kuvvetleri |
| Komutanlar | Serdar Mustafa Paşa, Kaptan-ı Derya Piyale Paşa, Turgut Reis, Cezayir Beylerbeyi Hasan Paşa – Büyük Üstat La Valette |
| Kuvvetler | Osmanlı: kaynaklara göre 30-35 bin kara askeri ve 200-240 gemi; savunma: Batılı kaynaklara göre şövalyelerle birlikte 7-9 bin civarı |
| Sonuç | Kuşatma kaldırıldı; Osmanlı başarısız oldu |
| Önemi | Osmanlı’nın Batı Akdeniz’deki ilerleyişi yavaşladı; Doğu Akdeniz’deki üstünlüğü ise sürdü |
📌 SINAV NOTU: MEB ders notlarına göre Malta, Şarlken’in desteğini alarak Osmanlı gemilerine saldıran şövalyelerin üssüydü ve Cezayir ile Trablusgarp’ın güvenliği için alınması gerekiyordu. Ada kuşatıldı fakat alınamadı; kuşatmada Turgut Reis şehit düştü. MEB Tarih 10 ders kitabı, Kanuni’nin ertesi yıl çıktığı Zigetvar Seferi‘ni bu bozgunun izlerini silme isteğine de bağlar. Malta 1565, Zigetvar 1566: iki olay art arda sorulabilir.
Arka Plan: Rodos’tan Malta’ya Şövalyeler
Saint Jean şövalyeleri, 1522’de Rodos’un fethi ile adadan çıkarılmış, ardından Şarlken’in desteğiyle Malta’ya yerleşmişti. Buradan Akdeniz’de Müslüman hacılara, tüccarlara ve yolculara saldırmayı sürdürdüler. TDV’nin “Malta” maddesi seferin nedenini tam olarak bu zararlara bağlar.
Osmanlı, Kuzey Afrika’da adım adım ilerliyordu: Oruç Reis ve Barbaros Hayreddin Paşa ile Cezayir Osmanlı’ya bağlanmış, 1551’de Sinan Paşa ve Turgut Reis, Trablusgarp’ı Malta şövalyelerinden almıştı. 1560’taki Cerbe Deniz Savaşı zaferi de Akdeniz’deki Osmanlı üstünlüğünü pekiştirmişti. Malta ise Sicilya ile Kuzey Afrika arasındaki geçidin ortasında, bu hâkimiyete karşı son büyük üslerden biriydi.
Kuşatmanın Seyri
Serdarlığa Mustafa Paşa, donanma kumandanlığına Piyale Paşa getirildi. TDV’ye göre donanmada yaklaşık 240 gemi ve yeniçeriler dahil yaklaşık 35.000 kara askeri vardı; Batılı kaynaklar 30.000 asker ve 200’e yakın gemi gibi daha düşük rakamlar verir. Donanma 19 Mayıs’ta adanın önüne geldi, ordu 21 Mayıs’ta karaya çıktı ve birkaç gün içinde siperler kazıldı.
Kuşatmaya limanın girişindeki küçük Saint Elmo Kalesi‘nden başlandı. Batılı kaynaklar, donanmayı güvenli bir limana sokmak isteyen Piyale Paşa ile karada önce başka hedefleri düşünen Mustafa Paşa arasındaki görüş ayrılığına dikkat çeker. 2 Haziran’da Trablusgarp’tan gelen Turgut Reis, TDV’ye göre kuşatmanın Saint Elmo’dan başlamasını doğru bulmadı; ancak harekât bu yönde sürdü. Saint Elmo bir ayı aşkın direnişten sonra 23 Haziran 1565’te alındı. Bu kale için ödenen bedel ağırdı; Batılı kaynaklar burada 6 binden fazla Osmanlı askerinin hayatını kaybettiğini yazar.
Ardından asıl hedef olan Birgu ve Senglea’daki kalelere yüklenildi. Barbaros’un oğlu Cezayir Beylerbeyi Hasan Paşa 12 Temmuz’da 25 kadırgayla kuşatmaya katıldı. Ağustos’taki büyük hücumlar kaleleri düşürmeye yetmedi. 6 Eylül’de İspanya destekli Sicilya Valisi Don Garcia’nın yardım kuvveti adanın batısına çıktı; TDV ilk çıkan kuvveti yaklaşık 8.000 kişi olarak verir. Mevsim de değişmekteydi. Mustafa Paşa 8 Eylül’de kuşatmayı kaldırdı ve ordu 12 Eylül’de adadan ayrıldı.
Turgut Reis’in Şehadeti
Turgut Reis, Akdeniz’in en tecrübeli denizcisiydi. Trablusgarp beylerbeyi olarak Malta’ya geldiğinde yaşlı bir komutandı, ama siperlerde bizzat bulunmaktan çekinmedi. Saint Elmo’ya karşı yürütülen saldırılar sırasında bir top atışının etkisiyle ağır yaralandı. TDV’ye göre aldığı bu yaranın etkisiyle, Saint Elmo’nun alındığı gün, 23 Haziran 1565’te şehit oldu. Ölümü, harekâtı yönlendirebilecek en deneyimli ismin kaybı anlamına geliyordu; birçok tarihçi kuşatmanın akışında bunu önemli bir kırılma olarak görür.
Başarısızlığın Nedenleri
- Komuta birliğinin olmaması: Kara ordusu Mustafa Paşa’ya, donanma Piyale Paşa’ya bağlıydı; Batılı kaynaklar iki komutan arasındaki görüş ayrılıklarının harekâtı baştan zayıflattığını belirtir.
- Saint Elmo’da kaybedilen zaman: Küçük bir kale için bir aydan fazla zaman ve binlerce asker harcandı; asıl kalelere yüklenildiğinde ordu yıpranmıştı.
- Turgut Reis’in şehadeti: Kuşatmayı yönlendirebilecek en tecrübeli komutan erken bir aşamada kaybedildi.
- Mevsim ve ikmal: TDV, mevsimin değişmesini ve şolok rüzgârlarının başlamasını başlıca nedenler arasında sayar.
- Yardım kuvveti: Sicilya’dan gelen taze birlikler, yorgun ordunun kuşatmayı sürdürmesini imkânsız hâle getirdi.
TDV’ye göre sefer boyunca yaklaşık 20.000 asker hayatını kaybetti; resmî kayıtlarda denizde boğulan ve kuşatmada ölen tımar sahiplerinin sayısı 540 olarak geçer.
Sonuçları ve Akdeniz’e Etkisi
- Mustafa Paşa başarısızlık nedeniyle vezirlikten azledildi. Haber İstanbul’da üzüntüyle karşılandı.
- Kanuni, bu bozgunun izlerini silmek için ertesi yıl son seferi olan Zigetvar Seferi’ne çıktı.
- Osmanlı’nın Batı Akdeniz’deki ilerleyişi yavaşladı; İspanya’nın Sicilya ve İtalya kıyılarındaki konumu güçlendi.
- Ancak Osmanlı donanmasının gücü sarsılmadı: 1566’da Piyale Paşa Sakız Adası’nı aldı, 1570-1571’de Kıbrıs fethedildi, 1574’te Tunus İspanyollardan alındı.
Kanuni döneminin bütünü için Kanuni Sultan Süleyman ve Osmanlı Yükselme Dönemi sayfalarımıza; Akdeniz’deki sonraki büyük karşılaşma için İnebahtı Deniz Savaşı sayfamıza bakabilirsiniz.
Kısa Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1522 | Rodos’un fethi; şövalyelerin adadan çıkarılması |
| 1551 | Trablusgarp’ın Malta şövalyelerinden alınması |
| 1560 | Cerbe Deniz Savaşı |
| 19-21 Mayıs 1565 | Donanmanın Malta’ya varması ve çıkarma |
| 2 Haziran 1565 | Turgut Reis’in adaya gelmesi |
| 23 Haziran 1565 | Saint Elmo’nun alınması; Turgut Reis’in şehadeti |
| 6 Eylül 1565 | Sicilya’dan yardım kuvvetinin çıkması |
| 8 Eylül 1565 | Kuşatmanın kaldırılması |
| 1566 | Sakız Adası’nın alınması; Zigetvar Seferi |
Sıkça Sorulan Sorular
Malta Kuşatması ne zaman yapıldı?
1565’te, Kanuni Sultan Süleyman döneminde yapıldı. Osmanlı donanması 19 Mayıs’ta adaya ulaştı, kuşatma 8 Eylül 1565’te kaldırıldı.
Osmanlılar Malta’yı neden kuşattı?
Malta’daki Saint Jean şövalyeleri Akdeniz’de Müslüman hacılara, tüccarlara ve Osmanlı gemilerine saldırıyordu. MEB’e göre Cezayir ve Trablusgarp’ın güvenliği için adanın alınması gerekiyordu.
Turgut Reis Malta’da nasıl şehit oldu?
Saint Elmo Kalesi’ne yapılan saldırılar sırasında bir top atışının etkisiyle ağır yaralandı. TDV’ye göre bu yaranın etkisiyle, kalenin alındığı gün olan 23 Haziran 1565’te şehit oldu.
Malta Kuşatması neden başarısız oldu?
Komutanlar arasındaki görüş ayrılıkları, Saint Elmo’da kaybedilen zaman ve ağır kayıplar, Turgut Reis’in şehadeti, mevsimin değişmesi ve Sicilya’dan gelen yardım kuvveti başlıca nedenlerdir.
Malta yenilgisi Osmanlı’nın Akdeniz hâkimiyetini bitirdi mi?
Hayır. Batı Akdeniz’deki ilerleyiş yavaşladı, ancak Osmanlı donanması 1566’da Sakız’ı, 1570-1571’de Kıbrıs’ı, 1574’te Tunus’u aldı. Doğu Akdeniz’deki üstünlük sürdü.
Görsel: 1565 Malta kuşatması haritası, L. Bertelli (Wikimedia Commons, kamu malı). Kaynak: MEB Tarih 10 ders notları (Malta Kuşatması; Trablusgarp’ın Alınması; Sakız Adası’nın Alınması), MEB Tarih 10 ders kitabı (Zigetvar Seferi; kronoloji); TDV İslâm Ansiklopedisi, “Malta” maddesi (İdris Bostan); John W. Barker, “Siege of Malta”, EBSCO Research Starters (2022).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Nedenleri, Turgut Reis’in Şehadeti ve Sonuçları){kind=link}