10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 34-38 Cevapları

Örnek cevap: Buluttaki kelimelerden kut, töre, kurultay, kağan, hakan, sultan, divan, vezir gibi kavramlar devlet teşkilatıyla; ordu, onlu sistem, süvari, ok-yay, subaşı, gulam, ikta gibi kavramlar da ordu teşkilatıyla doğrudan ilgilidir. Seçtiğin her kelimenin devletin yönetimi ya da ordunun düzeniyle bağlantısını kısaca belirtmen yeterlidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Devlet Yönetimi

Benzerlikler: İki devletin başında da hükümdar vardır ve han, hakan unvanları ortaktır. İkisinde de ordu onlu sisteme göre düzenlenmiş, temel silah ok ve yay olmuş, ordunun vurucu gücünü süvariler oluşturmuştur. Farklılıklar: Hunlarda devlet ‘il’ (el), meclis ‘kurultay’ diye anılırken Selçuklularda devlet ‘mülk’, meclis ‘divan’ olmuştur. Hun hükümdarları kağan unvanını, Selçuklular ise sultan unvanını da kullanmıştır. Hun ordusu ordu-millet anlayışıyla tamamen atlı halktan oluşurken Selçuklu ordusunda gulam ve ikta askerleri gibi yeni unsurlar yer almıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devleti)

Örnek cevap: Bu uygulamalar uzun yıllar boyunca denenmiş ve başarılı olmuştu; örneğin onlu sistem orduya disiplin ve hızlı seferberlik kazandırıyordu. Sonraki Türk devletleri de aynı bozkır kültürünü, atlı yaşamı ve töreyi paylaşıyordu. Devlet geleneği boylar ve hanedanlar aracılığıyla kuşaktan kuşağa aktarıldı. Ayrıca Türklerin ortak dil ve kültüre sahip olması bu kurumların yeni coğrafyalarda da kolayca yaşamasını sağladı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devleti)

Süreklilik: Yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiği inancı devam etti. Hükümdarın halkı doyurup giydirme, adaletle yönetme ve huzuru sağlama sorumluluğu sürdü (Kaynak C ve Kutadgu Bilig). Devletin hanedanın ortak malı sayılması, cihan hâkimiyeti ülküsü ve töre de korundu. Değişim: Kut anlayışı yerini hükümdarı ‘Allah’ın yeryüzündeki gölgesi’ sayan anlayışa bıraktı. Hükümdarlar meşruiyet için Abbasi halifesinin onayını aldı (Kaynak B), dinî isim ve unvanlar kullandı. Cihan hâkimiyeti gaza, cihat ve nizam-ı âlem anlayışıyla birleşti; töreyle birlikte şeri hukuk uygulandı, ‘il’ yerine ‘mülk’ kavramı kullanıldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İlk Müslüman Türk Devletlerinde Devlet Yönetimi

Benzerlikler: İkisi de Türk ve İslam devlet geleneklerini birleştirdi, devletin en yetkili kişisi hükümdardı. Hükümdarlar Türkçe adlarının yanına dinî adlar ekledi ve Abbasi halifelerinden unvan aldı. Divan teşkilatı vardı ve sonraki Türk-İslam devletlerine örnek oldular. Farklılıklar: Karahanlılar eski Türk geleneklerine daha bağlıydı; devlet iki kısma ayrılarak hanedan üyelerince yönetildi, hükümdarlar hakan, arslan han, ilig han unvanlarını kullandı, divanın başında yuğruş adlı vezir vardı. Gazneliler İran ve Abbasi geleneklerinden daha çok etkilendi; merkeziyetçi ve askerî bir yönetim kurdu, sultan unvanını ilk kez kullandı, valiler Türk asıllı saray adamlarından, vezir gibi sivil görevliler İran asıllılardan seçildi, divanın başında hâce-i büzürg bulunuyordu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Karahanlılar (840-1212)