12. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Sayfa 94-97 Cevapları

Örnek cevap: En önemli etken Büyük Taarruz ile Yunan ordusunun yenilmesi ve Batı Anadolu’nun kurtarılmasıdır. Mudanya Ateşkesi ile Doğu Trakya ve İstanbul’un savaşsız kazanılması Türkiye’nin elini güçlendirdi. İtilaf Devletleri’nin birliği bozulmuştu; Fransa ve İtalya Anadolu’dan çekilmiş, İngiltere’nin dominyonları yeni bir savaşa asker göndermek istememişti. Saltanatın kaldırılmasıyla Türkiye’yi yalnızca TBMM’nin temsil etmesi ve Türk heyetinin tam bağımsızlıktan taviz vermeyen kararlı tutumu da antlaşmanın şartlarını belirledi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)

Yunanistan Anadolu’ya İtilaf Devletleri’nin, özellikle İngiltere’nin kararı ve desteğiyle çıkmıştı; yani savaşın asıl yönlendiricisi İtilaf Devletleri’ydi. İstanbul, Boğazlar ve Doğu Trakya da onların işgali ve denetimi altındaydı, Mondros’un tarafı da onlardı. Bu nedenle Türk ordusunun ilerleyişini durdurmak ve bu bölgelerin geleceğini belirlemek için muhatap İngiltere, Fransa ve İtalya oldu. Yunanistan ise sonuçları kabul etmek zorunda kaldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Maddeleri ve Önemi

İstanbul’un yönetiminin TBMM’ye bırakılmasıyla İstanbul Hükûmeti son dayanağını da kaybetti ve fiilen işlevsiz kaldı. Refet Paşa’nın İstanbul’a girmesiyle şehirde TBMM’nin otoritesi kuruldu. İki hükûmetli dönem sona ermek üzereydi; İtilaf Devletleri’nin Lozan’a İstanbul Hükûmetini de çağırması üzerine TBMM 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırdı ve İstanbul Hükûmeti tarihe karıştı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)

Mudanya, Millî Mücadele’nin askerî safhasını bitirip diplomatik safhasını başlattı. Türk zaferini tescil eden ilk diplomatik belgedir. Edirne dâhil Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan kazanıldı. Mondros ve Sevr fiilen geçersiz hâle geldi, İtilaf Devletleri TBMM’yi muhatap aldı. İngiltere’de Lloyd George hükûmeti düştü ve Lozan Barış Konferansı’nın yolu açıldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Maddeleri ve Önemi

Lehine çözülenler: Kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı; Ermeni yurdu meselesi gündemden çıkarıldı; Doğu Trakya’da Meriç sınırı kabul edildi ve Karaağaç Türkiye’ye verildi; orduya getirilen sınırlamalar kalktı; Gökçeada, Bozcaada ve Tavşan Adaları Türkiye’ye bırakıldı; Osmanlı borçları paylaştırıldı ve Düyûn-ı Umûmiye kaldırıldı; azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı. Çözülemeyenler: Musul meselesi İngiltere ile görüşmeye bırakıldı, Hatay sorunu ertelendi, Boğazlar askerden arındırılıp uluslararası bir komisyona bırakıldı; Batı Trakya ve diğer Ege Adaları Misak-ı Millî’ye rağmen Türkiye dışında kaldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)

Sevr, galiplerin dayattığı ve Türk milletine yaşama hakkı tanımayan bir antlaşmaydı; Lozan ise savaş meydanında kazanılmış zaferin ardından eşit şartlarda müzakere edildi. Sevr’e göre Doğu Trakya ve Batı Anadolu Yunanistan’a verilecek, doğuda Ermenistan ve Kürdistan kurulacaktı; Lozan’da bugünkü sınırların büyük kısmı tanındı. Sevr kapitülasyonları bütün İtilaf Devletleri’ne yayarken Lozan kapitülasyonları kaldırdı. Sevr orduyu 50.700 kişiyle sınırlarken Lozan bütün sınırlamaları kaldırdı. Boğazlar Sevr’de Türkiye’nin üye olmadığı bir komisyona, Lozan’da ise Türkiye başkanlığındaki bir komisyona bırakıldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920)

Lozan ile tam bağımsız yeni Türk devleti uluslararası alanda tanındı ve Sevr tamamen ortadan kalktı. Kapitülasyonların kaldırılmasıyla siyasi, askerî, ekonomik ve hukuki bağımsızlık sağlandı; yabancıların devlet içinde devlet gibi ayrıcalıkları sona erdi. Türkiye’nin sınırları, egemenliği ve dış ilişkilerdeki statüsü tescil edildi. Boğazlar ve Musul gibi bazı konular sonradan çözülmeye bırakılsa da Lozan, Türk bağımsızlığının tapusu niteliğindedir ve sömürge altındaki milletlere de umut olmuştur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Lozan: Yüzyıllık Zaferin Adı