9. Sınıf Tarih 1. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Cevapları

Cevap: D (Değişim ve süreklilik). Görseller ipliğin elle eğrilmesinden modern iplik üretim makinelerine uzanan teknolojik değişimi gösterir. Öte yandan yünü işleyip iplik ve kumaş üretme ihtiyacı Neolitik Çağ’dan bugüne kesintisiz sürmektedir. Aynı faaliyetin farklı dönemlerde değişen yöntemlerle devam etmesi değişim ve süreklilik kavramını öne çıkarır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarım Devrimi: Nedenleri, Sonuçları ve Eski Çağ Medeniyetlerine Etkisi

Örnek cevap: Metinde tarihsel bilginin kanıtlardan yapılan çıkarımlarla üretildiği görülür; ağırşak gibi buluntulardan yola çıkılarak dokumacılığın nasıl yapıldığı açıklanır. Yazar “olmalı idi” gibi ihtimal bildiren ifadeler kullanır; bu, bilginin kesin değil yoruma dayalı olduğunu gösterir. Ayrıca iklim değişikliği, yerleşik hayat ve koyunun evcilleştirilmesi ile dokumacılık arasında neden-sonuç ilişkisi kurulur. Arkeoloji gibi bilimlerden yararlanıldığı ve bilginin yeni buluntularla değişebileceği de söylenebilir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarih Biliminin Yöntemi

Örnek cevap: Benzerlik: İki dönemde de temel malzeme arşiv belgeleridir; belgeleri bulmak, doğru okumak, yayımlamak ve onlardan genel sonuçlar çıkarmak gerekir. Barkan’ın defteri yayımlaması da Enslaved.org’un belgeleri dijitalleştirmesi de gelecekteki araştırmacılara malzeme hazırlama amacı taşır. Farklar: Kaynak A’da tarihçi belgeyi tek başına, uzun ve yorucu bir emekle bulup basılı kitap olarak yayımlar. Kaynak B’de ise dünyanın dört bir yanındaki mektup, kayıt defteri ve gazete ilanı gibi belgeler dijital ortamda tek sitede toplanır, yüz binlerce kişinin bilgisine hızla erişilir ve topluluklarla iş birliği yapılır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Dijital Arşivleme: Tarihsel Araştırmaların Geleceği

Örnek cevap: Dijitalleşme kaynaklara erişimi hızlandırmış ve kolaylaştırmıştır; Kaynak A’da İnalcık’ın dile getirdiği arşivlerin yayımlanmamış olması sorunu dijital yayınla büyük ölçüde aşılabilir. Büyük veri bir arada incelenebildiği için Enslaved.org’da olduğu gibi yüz binlerce kişinin bilgisi karşılaştırılabilir ve yeni ilişkiler fark edilir. Araştırmalar erişilebilir, yeniden kullanılabilir ve iş birliğine açık hâle gelmiştir. Bununla birlikte verinin doğruluğunu denetleme, kişisel bilgileri koruma ve telif kurallarına uyma gibi yeni sorumluluklar da doğmuştur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Dijital Arşivleme: Tarihsel Araştırmaların Geleceği

Örnek cevap: Bireye, farklı medeniyetlerin mühendislik, mimari ve sanat birikimini tanıyarak ufkunu genişletme, merak ve araştırma isteği kazandırır. Dara sarnıcı ve Karatay Kervansarayı gibi yurdumuzdaki eserler, kişinin yaşadığı toprakların zengin mirasına aidiyet duymasını sağlar. Topluma ise kültürel mirası koruma bilinci, turizm yoluyla ekonomik katkı ve geçmişin ihtiyaçlara nasıl çözüm ürettiğini görerek bugüne ders çıkarma imkânı sunar. Ayrıca farklı kültürlere saygıyı ve ortak insanlık mirasına sahip çıkmayı güçlendirir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Mısır Piramitleri

Cevap: D (I ve II). Yapıların bugüne kadar korunması kültürel mirasa sahip çıkıldığını, mimari ve mühendislik başarıları da gelecek nesillere örnek oluşturduğunu gösterir. III. yargı yanlıştır; çünkü sarnıç su depolamak, Kolezyum eğlence ve toplantı, piramitler mezar amacıyla yapılmıştır. Yalnızca kervansaray ticaretle doğrudan ilişkilidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Roma İmparatorluğu: Tarihi, Yönetimi, Yıkılışı ve Mirası

Örnek cevap: Yazar kaynağı sorgulama aşamasını uygulamıştır. Binlerce tablet bulunmasına rağmen bunların tüccarların ticari işlerine odaklandığını, siyasi olaylara ise yüzeysel ve kronolojik olmayan biçimde değindiğini belirterek kaynakların sınırlılığını ortaya koymuştur. Bu aşama araştırmacının tabletlerden çıkarılabilecek bilginin sınırını bilmesini ve aşırı genellemelerden kaçınmasını sağlar. Ayrıca Hititlerden önceki siyasi tarihi aydınlatmak için arkeolojik buluntular gibi başka kaynaklara yönelmesi gerektiğini gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Asurlular (MÖ 2000-MÖ 612)

Cevap: B. Yazar, tabletlerin sayıca çok olmasına rağmen siyasi tarihe dair yalnızca yüzeysel bilgi verdiğini belirterek kaynakların sınırlı olduğu çıkarımını yapmıştır. Metinde kaynaklar arasındaki çelişkiler, farklı bakış açıları ya da güvenilirlik denetimiyle ilgili bir değerlendirme yoktur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Asurlular (MÖ 2000-MÖ 612)

Cevap: C (Filoloji), D (Epigrafi) ve F (Paleografi) işaretlenir. Çivi yazısının çözülmesi paleografi, tabletler üzerindeki yazıların incelenmesi epigrafi, Eski Asur dilinin anlaşılması filoloji alanına girer. Zarfın üzerindeki silindir mühür baskıları nedeniyle B (Heraldik), Asur ile Anadolu arasındaki ticaret yollarını belirlemek için E (Coğrafya) da işaretlenebilir. A (Nümismatik) işaretlenmez, çünkü o dönemde henüz madenî para kullanılmıyordu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarihe Yardımcı Bilim Dalları

Örnek cevap: Öğretmen önce bu durumun olağan olduğunu söylemelidir: Kaynaklar farklı tarihlerde yazıldığı, yeni kazılar eski bilgileri güncellediği ve yazarlar farklı kaynak ve yorumlara dayandığı için çelişkiler çıkabilir; örneğin Hattuşaş’ın başkent oluş tarihi bazı kaynaklarda farklı verilebilir. Bu çelişkiler fark edilmezse çalışma hatalı olur, fark edildiğinde ise araştırma daha dikkatli ve güvenilir hâle gelir. Bundan sonra öğrenciler kaynağı sorgulama aşamasına geçmeli; kaynakların yazarını, tarihini ve güvenilirliğini kontrol etmeli, kazı raporları gibi birinci elden kaynaklar ve güncel akademik çalışmalarla karşılaştırma yapmalıdır. Son olarak çelişkileri ve hangi bilgiyi neden tercih ettiklerini çalışmalarında açıkça belirtmelidirler.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Hititler (MÖ 1700-MÖ 700)

Birinci elden kaynaklar: Hattuşaş kazılarında bulunan anıtsal kapılar, tahıl ambarları, saray ve tapınak kalıntıları, yazıtlar, çivi yazılı kil tabletler, bulla adı verilen mühür baskılı kil topaklar ve çanak çömlekler. İkinci elden kaynaklar: Zeynep’in kütüphanede incelediği tarih kitapları ve ansiklopediler, Ali’nin ulaştığı akademik makaleler ve genel ağ siteleri ile izledikleri belgeseller. Anadolu Medeniyetleri Sanal Müzesi birinci elden eserlerin dijital görüntülerini sunar; ancak eserleri yorumlayarak tanıttığı için düzenlenmiş bir anlatım olarak değerlendirilmelidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarih Biliminin Yöntemi