Kısaca: Zigetvar Kuşatması, 1566 yazında Kanuni Sultan Süleyman‘ın bizzat çıktığı seferde Osmanlı ordusunun Macaristan’daki Zigetvar (Szigetvár) Kalesi’ni kuşatmasıdır. Kale, Kont Miklós Zrínyi’nin direnişine rağmen yaklaşık bir ayda alındı. Kanuni kuşatma sürerken 6-7 Eylül 1566 gecesi vefat etti; ordunun morali bozulmasın diye ölümü gizlendi. Zigetvar Seferi, Kanuni’nin son seferi oldu.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 5 Ağustos – 7 Eylül 1566 |
| Yer | Zigetvar (Szigetvár), güneybatı Macaristan |
| Taraflar | Osmanlı Devleti – Habsburglar (Avusturya) |
| Komutanlar | Kanuni Sultan Süleyman, Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa – Kont Miklós Zrínyi |
| Kanuni’nin vefatı | 6-7 Eylül 1566 gecesi, kale düşmeden hemen önce |
| Sonuç | Kale alındı; Zrínyi son çıkışta yaralı olarak yakalandı ve öldürüldü |
| Önemi | Kanuni’nin son seferi; II. Selim tahta çıktı, Sokullu’nun etkisi arttı |
📌 SINAV NOTU: Zigetvar Seferi (1566) Kanuni’nin son seferidir: padişah kuşatma sırasında öldü, ölümü askerden gizlendi ve kale alındı. Aynı yıl Kaptan-ı Derya Piyale Paşa Sakız Adası’nı Cenevizlilerden aldı. Kanuni’nin yerine geçen II. Selim, MEB’e göre ordunun başında sefere çıkmayan ilk padişahtır. “Son sefer” ve “sefere çıkmayan ilk padişah” bilgileri sık sık aynı soruda birleşir.
Seferin Nedenleri
Mohaç ve Budin’in alınmasından sonra Macaristan, Osmanlı ile Habsburglar arasında sürekli bir çatışma alanı oldu. MEB Tarih 10 ders kitabına göre Avusturya, Osmanlı idaresindeki Macar topraklarına saldırılarını sürdürünce Kanuni, onların direnç noktaları olan Zigetvar ve Eğri kalelerini alarak gözdağı vermek istedi. Erdel meselesi ve 1564’te tahta çıkan II. Maksimilyan döneminde artan gerginlik de seferi hızlandırdı.
Ders kitabı bir nedene daha dikkat çeker: Kanuni, 1565’te uğranılan Malta bozgununun izlerini silmek ve yaşına rağmen gücün hâlâ elinde olduğunu göstermek istiyordu. Padişah, Eyüp Sultan Türbesi’ni ziyaret ettikten sonra 1 Mayıs 1566’da İstanbul’dan yola çıktı. MEB’e göre 72 yaşındaydı; TDV’deki 6 Kasım 1494 doğum tarihine göre 71 yaşını doldurmuştu.
Kuşatmanın Seyri
Osmanlı ordusu 5 Ağustos 1566’da Zigetvar önlerine vardı; kuşatma çemberi birkaç gün içinde tamamlandı. Zigetvar, etrafı surlarla çevrili bir iç kale ile eski ve yeni şehir bölümlerinden oluşuyordu; çevresinde su dolu hendekler vardı. Yoğun top ateşi ve hendeklerdeki suyun akıtılmasından sonra eski şehir 13 Ağustos’ta, yeni şehir 19 Ağustos’ta alındı. Zrínyi askerleriyle iç kaleye çekildi ve direniş sürdü.
Üç genel hücum sonuç vermeyince kalenin altına lağım kazıldı. 5 Eylül’de lağıma yerleştirilen humbaranın ateşlenmesiyle müdafilerin barut mahzeni ard arda patladı ve savunma çöktü. Umutsuz duruma düşen Zrínyi, yanındaki yaklaşık 700 kişiyle kaleden çıkarak yarma girişiminde bulundu; yaralı hâlde yakalandı ve öldürüldü. İç kalenin düştüğü gün kaynaklarda 7 veya 8 Eylül olarak geçer; Osmanlı rüus defteri kaydı 7 Eylül’dür. MEB ders kitabı ise kalenin padişahın ölümünün “ertesi günü” alındığını yazar.
Kanuni’nin Ölümü ve Sokullu’nun Gizlemesi
Kanuni Sultan Süleyman, kuşatmanın son günlerinde, 6-7 Eylül 1566 gecesi vefat etti ve kalenin alındığını göremedi. Ölüm haberi, düşman topraklarındaki ordunun moralini bozabilirdi. Bu yüzden Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa‘nın yönetiminde ölüm askerden gizlendi ve kuşatma sürdürüldü.
Seferde bulunan Sokullu’nun kâtibi Feridun Ahmed Bey’in anlatımına göre padişahın naaşı geçici olarak otağdaki tahtın altına defnedildi; daha sonra arabaya konularak yolculuğa devam edildi ve padişah hâlâ yaşıyormuş gibi davranıldı. Ölüm haberi, Manisa’dan gelen şehzade Selim’in Belgrad’a ulaşıp orduyu karşılamasının ardından resmen açıklandı; gizlemenin süresi kaynaklarda farklı verilir. Kanuni‘nin cenaze namazı 23 Kasım’da Süleymaniye Camii’nde Şeyhülislam Ebussuud Efendi tarafından kıldırıldı ve naaşı caminin yanındaki türbeye defnedildi.
Rivayete göre padişahın iç organları Zigetvar’da gömüldü ve buraya bir türbe yapıldı. MEB ders kitabındaki okuma parçası bu bilgiyi verir ve türbenin bir asır boyunca ziyaretgâh olduğunu, 1693’te yıktırıldığını anlatır. TDV ise türbenin inşa tarihinin bilinmediğini, yerinin henüz kesin saptanmadığını ve iç organlarla ilgili bilgilerin geç tarihli kaynaklarda geçtiğini belirtir. TİKA’nın 2012’de başlattığı “Kanuni Türbesi Projesi” kapsamında kazılar sürmektedir.
Olayın Tanığı: Nüzhet-i Esrarü’l-Ahbar
Seferi en yakından anlatan eser, Feridun Ahmed Bey’in Nüzhet-i Esrarü’l-Ahbar der Sefer-i Sigetvar adlı eseridir. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde (H.1339) bulunan bu yazma, Şebnem Parladır’ın çalışmasına göre yirmi minyatürle süslenmiştir ve Nakkaş Osman’ın ilk çalışmalarından biridir. Minyatürlerde kuşatma, Kanuni’nin cenaze arabası ve II. Selim’in Belgrad’daki cülusu canlandırılır. Minyatür sanatı açısından da önemli bir eserdir.
Sonuçları
- Zigetvar alındı ve yeni bir sancak merkezi oldu; şehir 1689 Şubat’ına kadar Osmanlı’da kaldı.
- Kanuni’nin 46 yıllık saltanatı sona erdi; yerine II. Selim geçti.
- Sokullu Mehmed Paşa’nın devlet yönetimindeki ağırlığı arttı; II. Selim döneminde de sadrazamlığı sürdü.
- 1568’de Avusturya ile yeni bir antlaşma imzalandı; MEB Tarih 11’e göre XVI. yüzyıldaki bu antlaşmaların hepsinde şartları belirleyen taraf Osmanlı’ydı.
- Çağatay’a göre kalenin alınması iki tarafın siyasetini değiştirmedi; ancak padişahın burada ölmesi olaya büyük bir sembolik anlam kazandırdı.
Dönemin bütünü için Osmanlı Yükselme Dönemi sayfamıza bakabilirsiniz.
Kısa Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1526 | Mohaç Meydan Muharebesi |
| 1565 | Malta Kuşatması |
| 1 Mayıs 1566 | Kanuni’nin İstanbul’dan sefere çıkması |
| 5 Ağustos 1566 | Zigetvar önlerine varılması |
| 13 ve 19 Ağustos 1566 | Eski ve yeni şehrin alınması |
| 5 Eylül 1566 | Barut mahzeninin patlatılması |
| 6-7 Eylül 1566 gecesi | Kanuni’nin vefatı |
| 7 Eylül 1566 | İç kalenin düşmesi |
| 1568 | Avusturya ile antlaşma |
| 1689 | Zigetvar’ın Habsburglara geçmesi |
Sıkça Sorulan Sorular
Zigetvar Kuşatması ne zaman yapıldı?
1566 yazında yapıldı. Osmanlı ordusu 5 Ağustos’ta kale önlerine vardı, iç kale yaklaşık bir ay sonra, 7 Eylül 1566’da alındı.
Kanuni Sultan Süleyman nerede ve ne zaman öldü?
Zigetvar Kuşatması sırasında, ordugâhında 6-7 Eylül 1566 gecesi vefat etti. Kalenin alındığını göremedi; naaşı İstanbul’a getirilerek Süleymaniye’deki türbesine defnedildi.
Kanuni’nin ölümü neden gizlendi?
Ordu düşman topraklarındaydı ve haber askerin moralini bozup karışıklığa yol açabilirdi. Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa ölümü gizledi; haber, II. Selim Belgrad’a gelip orduyu karşıladıktan sonra açıklandı.
Zigetvar Kalesi’ni kim savundu?
Kaleyi Habsburglar adına Hırvat kökenli Kont Miklós Zrínyi savundu. Barut mahzeninin patlamasından sonra yaklaşık 700 kişiyle kaleden çıkmaya çalıştı, yaralı olarak yakalandı ve öldürüldü.
Zigetvar Seferi neden önemlidir?
Kanuni’nin son seferidir. Padişahın ölümüyle II. Selim tahta çıktı ve Sokullu Mehmed Paşa’nın etkisi arttı. Ayrıca II. Selim, ordunun başında sefere çıkmayan ilk padişah olmuştur.
Görsel: Zigetvar kuşatması, Osmanlı minyatürü (Wikimedia Commons, kamu malı). Kaynak: MEB Tarih 10 ders kitabı (Zigetvar Seferi; okuma parçası “Zigetvar’daki Büyük Türk”), MEB Tarih 10 ders notları (Zigetvar Seferi; Sokollu Dönemi), MEB Tarih 11 ders kitabı; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sigetvar” (Géza Dávid) ve “Süleyman I” (Feridun Emecen) maddeleri; Hüseyin Şevket Çağatay Çapraz, “Vakadan Destana 1566 Szigetvár Kuşatması”, Türk Dünyası Araştırmaları 228 (2017); Şebnem Parladır, “Sigetvar Seferi Tarihi ve Nakkaş Osman”, Sanat Tarihi Dergisi XVI/1 (2007).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Kanuni’nin Son Seferi ve Ölümü){kind=link}