9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 148-154 Cevapları

Kitaba göre Türkistan’da konargöçer hayat süren topluluklar sırasıyla Kimmerler (MÖ 1200’ler), İskitler ya da Sakalar (MÖ 800’ler), Sarmatlar (MÖ 400’ler) ve Hun Türkleridir (MÖ 220’lerden itibaren). Bu topluluklar demir işlemiş, dört tekerlekli araba yapmış ve keçe çadırlarda yaşamıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İskitler (Sakalar)

Örnek cevap: Konargöçer ekonominin temeli hayvancılıktı. At ulaşım ve savaş için; koyun ve keçi et, süt, yün ve deri için yetiştiriliyordu. Yünden keçe, kumaş, halı ve kilim dokunuyor, demirden silah ve aletler yapılıyordu. Fazla ürünler ve demir eşyalar satılarak pirinç, tahıl ve ipek alınıyordu. Bu da konargöçer ekonominin büyük ölçüde kendine yeten ama ticaretle tamamlanan bir yapıda olduğunu gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Ekonomik Hayat

Zorlu iklim ve sürekli göç, Türklerin cesur, sabırlı, disiplinli ve teşkilatçı olmasını sağlamıştır. Hızlı ve birlikte hareket etme becerisi gelişmiştir. Çocuklar küçük yaştan ata binmeyi ve ok atmayı öğrendiği için usta süvari ve okçu olmuşlardır. Eli silah tutan herkesin asker sayılması ordu-millet anlayışını doğurmuştur. Dayanışma ve yardımlaşma duygusu da bu şartlarda güçlenmiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Ordu

Örnek cevap: Çevgen, at üzerinde sopayla topa vurulan bir oyundur ve günümüzdeki poloya çok benzer. Kök börüde ise atlılar bir keçi ya da oğlak gövdesini kapıp rakip kaleye atmaya çalışır; takım hâlinde sayı kazanma yönüyle ragbi ve hentbola benzer. Farkları, bu oyunların at üzerinde oynanması, savaşa hazırlık amacı taşıması ve kurallarının geleneğe dayanmasıdır. Bugünkü oyunlarda ise saha ölçüleri, hakemler ve yazılı uluslararası kurallar vardır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Bilim,Sanat ve Spor

Örnek cevap: Temel geçim kaynağımız hayvancılık olurdu; at, koyun, keçi ve deve yetiştirirdik. Hayvanların sütünden yoğurt, peynir ve kımız, yününden keçe, kilim ve halı yapardık. Demir işleyerek alet ve silah üretebilirdik. Fazla ürünlerimizi yerleşik toplumlara satıp karşılığında tahıl ve kumaş alırdık.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Ekonomik Hayat

Bu malzemeler konargöçerlerin kendi hayvanlarından ve yetiştirdikleri bitkilerden kolayca elde edilebiliyordu. Yün ve keçe soğuğa karşı iyi korur, rüzgârı ve nemi geçirmez; bu da sert bozkır iklimi için çok önemlidir. Kendir ve keten ise sağlam ve dayanıklı lifler verir. Ayrıca bu giysiler ata binmeye, uzun yolculuğa ve savaşa uygundu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Sosyal Hayat

Örnek cevap: Et ve süt ürünleri protein, yağ ve enerji bakımından zengindir; soğuk iklimde sürekli hareket eden ve ağır işlerde çalışan insanlar için yeterli enerji sağlar. Kımız ve yoğurt gibi mayalı ürünler sindirime de yararlıdır. Ancak sebze ve meyvenin az tüketilmesi bazı vitamin ve lif eksikliklerine yol açabilir. Türkler darı gibi tahıllar ve bitkilerle beslenmelerini dengelemeye çalışmıştır; bugün için en sağlıklısı çeşitli besinleri dengeli tüketmektir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Sosyal Hayat

Örnek cevap: Sürekli göç eden bir toplumun kalıcı binalar kurması mümkün değildi; bu yüzden hapishane ve mahkeme binaları yoktu. Hapis cezası en fazla on gün olabiliyor, suçlar töreye göre hızlı ve kesin biçimde cezalandırılıyordu. Cezaların ağır ve herkese eşit olması caydırıcıydı, bu nedenle suçlu sayısı azdı. Bu durum düzenin binalardan çok töreye ve toplumun ortak değerlerine dayandığını gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Hukuk

Örnek cevap: Sarıkeçili Yörükleri kışı Akdeniz kıyısındaki Mersin çevresinde, yazı ise Konya’daki yaylalarda geçirir ve her yıl iki bölge arasında uzun bir göç yapar. Keçi kılından dokunan kara çadırlarda yaşarlar, sürüleri büyük ölçüde keçilerden oluşur. Göçün bir kısmı hâlâ yürüyerek ve develerle yapılsa da kamyon kullanımı artmıştır. Konargöçer aile sayısının azalması, mera ve göç yollarının daralması dikkat çeken sorunlardır. Dayanışma ve misafirperverlik gibi eski gelenekler ise yaşamaya devam etmektedir.

Benzerlikler: İkisinde de mevsime göre göç edilir, çadırda yaşanır, hayvancılık ve dokumacılık önemlidir, düğün ve törenlerde topluluk bir araya gelir. Farklılıklar: Eski konargöçerlerde ekonomi hayvancılık ve ticarete dayanırken Bilgi Görseli 2.6’daki Safranbolu Yazıköy Yörükleri sebzecilik, ev yapımı ürünler ve turizmle geçinir. Eskiden dayanışma çok güçlüyken bugün ilişkiler bireyselleşmiş, özel mülkiyet yaygınlaşmış ve okuma yazma oranı yükselmiştir. Geleneksel giyim de büyük ölçüde terk edilmiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Sosyal Hayat

Örnek cevap: Yörükler özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Bu bölgelerde kışı ılık geçen kıyı ovaları kışlak, hemen arkadaki Toroslar ve iç kesimlerdeki yüksek yaylalar yaylak olarak kullanılabilir. Kışlak ile yaylağın birbirine yakın olması göçü kolaylaştırır. Geniş mera ve ormanlık alanlar keçi ve koyun yetiştiriciliğine uygundur. Ayrıca tarihte Türkmen ve Yörük boyları bu bölgelere yerleşip geleneklerini burada sürdürmüştür.

Örnek cevap: Yaylak yazımız, kışlak kışımız; göç yolumuz, birlik gücümüz. Bu sloganı seçtim çünkü konargöçer hayatın mevsimlere göre yer değiştirmeye dayandığını ve bu zorlu yaşamın ancak dayanışmayla sürdürülebildiğini kısaca anlatıyor.

Örnek cevap: Kişiler: Konargöçer bir Türk ailesi, oba lideri ve obanın ileri gelenleri. Durum: Kış yaklaşırken obanın yaylaktan kışlağa göç etmesi gerekiyor. Neler yapmışlar: Çadırları sökmüş, eşyaları arabalara yüklemiş, sürüleri toplamış ve güzergâhı belirlemişler. Ne zaman: Sonbaharda, ilk kar yağmadan önce. Zorluklar: Soğuk, yolda otlak ve su bulma sıkıntısı, hasta hayvanlar, başka boylarla karşılaşma tehlikesi. Nasıl davranmışlar: Birlikte karar vermiş, iş bölümü yapmış ve yardımlaşarak yolculuğu tamamlamışlar.