12. Sınıf Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi 1. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Cevapları (1)

1. Paris, 2. Gazavât, 3. McMahon, 4. John Spykman, 5. Şogun, 6. New York, 7. John Steinbeck. Basmacı, San Remo ve Balfour boşta kalır. Not: Kitapta 4. cümlede “İngiliz siyaset bilimci” denmiş; Spykman aslında Hollanda doğumlu Amerikalı bir siyaset bilimcidir ve kitabın konu anlatımında ABD dış politikasının mimarlarından biri olarak geçer.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İki Savaş Arasında Dünya

a. 2 ve 4: Almanya (1871) ve İtalya (1870) siyasi birliklerini tamamladıktan sonra sömürge arayışına girdi. b. 1, 2, 6, 7, 8 ve 9: Uzak Doğu’da başta İngiltere, Fransa, Rusya, Japonya ve ABD olmak üzere Almanya da rekabet içindeydi. c. 2, 3 ve 5: Almanya, Osmanlı Devleti ve Avusturya-Macaristan İttifak Devletleri’ndeydi. ç. 7, 8 ve 9 (savaş içinde 4 ve 1 de katıldı): İtilaf Devletleri’nin çekirdeği Fransa, Rusya ve İngiltere’ydi. d. 4 ve 1: İtalya 1915’te, ABD 1917’de İtilaf safında savaşa girdi; Japonya (6) da 1914’te İtilaf yanında yer almıştı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: I.Dünya Savaşı’nın Nedenleri

Örnek cevap: Ekonomi kötüleştikçe Nazilere destek arttı, düzeldikçe azaldı. 1923 hiper enflasyonunun ardından yapılan Mayıs 1924 seçiminde Naziler 32 milletvekili çıkardı. Dawes Planı ile enflasyon düşüp üretim artınca bu sayı Aralık 1924’te 14’e, 1928’de 12’ye geriledi. 1929 Buhranı ile işsizlik patlayınca Eylül 1930 seçiminde Nazilerin milletvekili sayısı 107’ye çıktı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: 1929 Dünya Ekonomik Krizi-Kara Perşembe (Büyük Buhran)

Örnek cevap: Versay Antlaşması’yla yüklenen ağır savaş tazminatı en büyük nedendi. Almanya sömürgelerini ve sanayi bölgelerinin bir kısmını kaybettiği için ham madde sıkıntısı çekti. Sosyalist ayaklanmalar ve siyasi çalkantılar ekonomiyi daha da sarstı. Borçlarını ödemek için karşılıksız para basılması 1923’te hiper enflasyona yol açtı, tarım üretimi de büyük ölçüde düştü. Dawes Planı ile kısa bir toparlanma yaşansa da 1929 Buhranı dengeleri yeniden bozdu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: 1929 Dünya Ekonomik Krizi-Kara Perşembe (Büyük Buhran)

Örnek cevap: Versay Antlaşması’nın ağır ve onur kırıcı şartları Alman halkında büyük bir öfke doğurdu; Naziler bu öfkeyi kullandı. Galip devletlerin tazminat konusundaki baskısı ekonomik krizi derinleştirdi. ABD’de başlayıp dünyaya yayılan 1929 Ekonomik Buhranı Almanya’da işsizliği hızla artırdı. Rusya’daki Bolşevik İhtilali’nin yarattığı komünizm korkusu ve Milletler Cemiyeti’nin zayıflığı da Nazilerin işini kolaylaştırdı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İki Savaş Arasında Avrupa

Örnek cevap: Siyasi açıdan Versay gibi ağır antlaşmalar Almanya’da intikam duygusu doğurdu. Sınırların milliyetler dikkate alınmadan çizilmesi azınlık ve sınır sorunları yarattı; İtalya ve Japonya beklediklerini alamadıkları için düzenden memnun değildi. İngiltere ve Fransa lehine kurulan düzeni koruyacak Milletler Cemiyeti ise etkisiz kaldı. Ekonomik açıdan borçlar, Almanya’daki hiper enflasyon ve 1929 Buhranı baskıcı rejimlerin iktidara gelmesini kolaylaştırdı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İkinci Dünya Savaşı Öncesi Yaşanan Gelişmeler

Örnek cevap: Kitaba göre temel neden, direnişe katılan grupların kendi aralarında birlik kuramaması ve hareketin tek bir merkezden yönetilmemesiydi. Kızıl Ordu sayı, silah ve teçhizat bakımından çok üstündü. Sovyetlerin halka ve liderlere yönelik katliamları, liderlerin bir kısmının şehit edilmesi ya da esir alınması ve 1922’de Enver Paşa’nın şehit düşmesi direnişi zayıflattı. Dışarıdan yeterli destek alınamaması da etkili oldu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) Kurulması

Örnek cevap: İngiltere birbiriyle çelişen gizli anlaşmalara dayanan çıkarcı bir politika izledi. McMahon yazışmalarıyla Şerif Hüseyin’e Arap krallığı vaat edip onu Osmanlı’ya karşı ayaklandırdı. Aynı sırada Fransa ile Sykes Picot Antlaşması’nı imzalayarak bölgeyi paylaştı. Balfour Deklarasyonu ile de Siyonistlere Filistin’de yurt sözü verdi. Amacı Süveyş Kanalı’nı ve Hindistan yolunu güvenceye almak ve bölgenin petrolüne hâkim olmaktı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Paylaşılamayan Orta Doğu

Örnek cevap: Mahan’ın teorisine göre ABD, stratejik denizleri, boğazları ve kanalları kontrol etmeyi hedefledi. Pasifik ve Atlas okyanuslarındaki önemli adaları ve su yollarını ele geçirdi, güçlü bir donanma kurdu. Ticaret gemilerine saldırılınca I. Dünya Savaşı’na, Pearl Harbor’daki deniz üssü vurulunca II. Dünya Savaşı’na girdi. Savaştan sonra uçak gemileri ve deniz üsleriyle okyanuslardaki hâkimiyetini genişletti.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Soğuk Savaş Döneminde Dünya

Örnek cevap: En önemli etken Meiji Restorasyonu’dur. Şogunluk ve feodal düzen kaldırılıp güçlü bir merkezî yönetim kuruldu. Zorunlu ilköğretim getirildi, Avrupa ve ABD’ye öğrenci gönderilip oradan uzman getirildi. Demir yolları ve binlerce fabrika kuruldu, zorunlu askerlikle modern bir ordu ve donanma oluşturuldu, anayasa yapıldı. Japonya Batı’nın tekniğini alırken millî kimliğini korudu; Kore ve Çin’den sağladığı ham madde ve pazarlarla da sanayisini büyüttü.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Uzak Doğu’da Yeni Bir Güç: Japonya

Örnek cevap: Savaştan sonra Avrupalı ve Amerikalı yatırımcılar yüksek kazanç umuduyla ABD borsasına akın etti; hisse senetleri gerçek değerinin çok üzerine çıktı. Bu sırada ABD tarımında talep düştü, kuraklık ve makineleşme çiftçileri işsiz bıraktı. ABD’nin Avrupa’ya verdiği borçları geri alamaması nakit sıkıntısı yarattı. 24 Ekim 1929’da hisseler değer kaybetmeye başlayınca panik çıktı, bankalar iflas etti ve hükûmetin geç müdahalesi krizi büyüttü.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: 1929 Dünya Ekonomik Krizi-Kara Perşembe (Büyük Buhran)

Örnek cevap: Sinema ve radyo, okuryazar olmayanlar dâhil çok geniş kitlelere aynı anda ulaşabiliyordu. Görüntü ve ses insanların duygularına doğrudan hitap ettiği için düşünceleri yönlendirmek kolaydı. Devletler bu araçlarla ideolojilerini yaymak, liderleri yüceltmek, halkın moralini ve desteğini yüksek tutmak, düşmanı kötülemek ve insanları savaşa hazırlamak istedi. Totaliter rejimler ayrıca halkın sistemi sorgulamasını engellemeyi amaçladı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İki Savaş Arasında Avrupa