Kısaca: Malazgirt Savaşı’ndan (1071) sonra Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliği Saltuklulardır (Erzurum, 1072). Aynı dönemde Mengücekliler (Erzincan), Danişmentliler (Sivas, Niksar), Artuklular (Hasankeyf, Mardin), Çaka Beyliği (İzmir) ve Dilmaçoğulları (Bitlis) kuruldu. 1075’te İznik merkezli Türkiye (Anadolu) Selçuklu Devleti kuruldu.
Anadolu’da Kurulan İlk Türk-İslam Devletleri
NOT: Çalışmak istediğiniz konu başlığına tıklayarak ilgili sayfaya gidebilirsiniz.
Bu başlık altında Anadolu’da kurulan ilk Türk-İslam Devletleri ‘ni ve bu devletlerin ortak özelliklerini inceleyeceğiz. Bu devlet (beylik) lerin detaylı anlatımına başlıklara tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Kendilerine yurt arayan Oğuzlar için siyasi ve sosyal yönden karışıklıklar içinde bulunan Anadolu’ya yerleşmek için şartlar oldukça elverişliydi.
Bu elverişli şartları değerlendiren Türkler, Malazgirt Savaşı’nın kazanılmasından sonra Anadolu’nun çeşitli bölgelerinin fethini gerçekleştirerek farklı bölgelerde devletler kurmaya başladılar.
Türk tarihinde bundan sonra başlayan döneme “Türkiye Tarihi” denilir.
Türkiye Tarihi :
- İlk Beylikler dönemi,
- Anadolu Selçuklu Devleti dönemi,
- Anadolu Beylikleri dönemi,
- Osmanlı Devleti dönemi,
- Türkiye Cumhuriyeti
dönemi olarak günümüze kadar devam etmektedir.
Anadolu’da Kurulan İlk Türk Beyliklerinin Ortak Özellikleri
- Kuruldukları bölgeleri Türkleştirerek Anadolu’nun Türk yurdu haline gelmesini sağladılar.
- Bizans, Gürcü, Ermeni ve Rumlarla mücadele ederek Türk ve İslam dünyasını Haçlı saldırılarına karşı korudular.
- Anadolu’da İslam dininin yerleşmesi , yayılmasını ve Türk-İslam medeniyetinin gelişmesini sağladılar.
- Türk-İslam mimarisine ait çok sayıda eserlerle Anadolu’nun bayındır hale gelmesini sağladılar.
Anadolu’da Kurulan İlk Türk Beylikleri Tablosu
| Beylik | Merkez | Kurucu | Öne çıkanlar |
|---|---|---|---|
| Saltuklular | Erzurum | Ebu’l-Kasım Saltuk Bey | Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliği (1072); Erzurum Ulu Camii, Emir Saltuk Kümbeti |
| Mengücekliler | Erzincan, Kemah, Divriği | Mengücek Gazi | Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (UNESCO Dünya Mirası) |
| Danişmentliler | Sivas, Tokat, Niksar, Amasya | Danişment Gazi | Niksar Yağıbasan Medresesi; Danişmendname destanı; Haçlılarla mücadele |
| Artuklular | Hasankeyf, Mardin, Harput | Sökmen ve İlgazi Beyler | En uzun yaşayan beylik; Malabadi Köprüsü, bilgin El-Cezeri |
| Çaka Beyliği | İzmir | Çaka Bey | Anadolu’da ilk Türk donanması; İstanbul’u denizden kuşatma girişimi |
| Dilmaçoğulları | Bitlis, Erzen | Dilmaçoğlu Mehmed Bey | Doğu Anadolu’da küçük beylik |
Sıkça Sorulan Sorular
Anadolu’da kurulan ilk Türk-İslam devleti hangisidir?
Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliği Saltuklulardır (Erzurum, 1072). Anadolu’da kurulan ilk büyük Türk devleti ise 1075’te kurulan Türkiye (Anadolu) Selçuklu Devleti’dir.
Anadolu’da ilk Türk donanmasını kim kurdu?
İzmir merkezli Çaka Beyliği’nin kurucusu Çaka Bey kurdu.
Anadolu’da kurulan ilk beyliklerin ortak özellikleri nelerdir?
Kurdukları bölgeleri Türkleştirdiler, Bizans ve Haçlılara karşı mücadele ettiler, İslamiyet’in Anadolu’da yayılmasını sağladılar ve Türk-İslam mimarisinin ilk örneklerini verdiler.
Divriği Ulu Camii hangi beyliğe aittir?
Mengücekliler’e aittir; Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.
Ünitenin tamamı için: İlk Türk-İslam Devletleri · İlk Türk-İslam Devletleri önemli notlar
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026
