Kısaca
Çaka Beyliği (1081–1093), Malazgirt’ten sonra Batı Anadolu’da, İzmir merkezli kurulan ilk Türk beyliğidir. Bizans’ta esir kaldığı yıllarda denizciliği öğrenen Çaka Bey, İzmir’de tersane kurarak ilk Türk donanmasını oluşturdu ve 1090’da Koyun Adaları‘nda Bizans donanmasını yendi. Peçeneklerle birlikte İstanbul’u kuşatma planı yaptı; ancak Bizans’ın kışkırtmasıyla damadı I. Kılıç Arslan tarafından öldürüldü. Türk Deniz Kuvvetleri kuruluşunu 1081’e, Çaka Bey’e dayandırır.
Doğu Roma İmparatorluğu sınırlarını aşıp, Orta Asya’dan Ön Asya’ya aktığımız sıralarda, İzmir ve yakınlarını Bizans’tan temizleyerek, buralarda ilk Türk egemenliğini ( Çaka Beyliği) kuran Çaka Bey’dir.
Bu dev kudretli büyük Türk, Ege yalılarına ayak basıp da, önündeki sonsuz maviliğe baktığı zaman, yabancısı olduğu bu alemi hiç de yadırgamadı; kurmuş olduğu küçük beyliğinin güvenine, ekonomik kalkınmasına ancak denizlerin temel olacağını ince bir seziş ile anladı.
İzmir’de hemen bir tersane kurarak kısa zamanda üstleri kapalı 40 parça gemi denize indirerek ilk Türk filosunu meydana getirdi.
19 Mayıs 1090 günü, öğleye doğru Türk filosu, Sakız Kanalı’nı geçerken Koyun Adaları yakınında Bizans filosu ile karşılaştı.
Savaş; Türk Denizcilerinin şahlanışları, Bizans Denizcilerinin şaşkınlıkları içinde akşama kadar sürdü.
Gün kavuşurken ortada Bizans Donanmasından eser kalmamıştı. Ekserisi batmış, bir kısmı zapt edilmiş üç beş tanesi kaçıp kurtulabilmişti.
Büyük bir galibiyet ile sona eren bu 19 Mayıs 1090 çatışması; Türklerin ilk deniz savaşıdır.
Türkiye’yi; Bizans’a karada ilk tanıtan, Malazgirt Savaşı ile Selçuk Hükümdarı Alpaslan olmuştur.
Bizans’a, denizde Türkiye’yi tanıtan da, Koyun Adaları zaferiyle, İzmir Bey’i Çaka olmuştur.
Çaka Beyi İstanbul’u almak yolundaki arzusuna bir basamak yapmak üzere; Çanakkale’yi Bizans’tan almağa zorladığı sırada, burada şehit düşmüştür.
İzmir ile Ege Adalarında ilk Türk Egemenliğini kuran ve ilk Türk Amirali olarak, deniz tarihimizin ilk sayfalarını şerefle işleyen bu büyük Türkün ne hazindir ki mezarı var mıdır, yok mudur, nerededir? Bu bilinmemektedir.
Alıntı: https://denizmuzesi.dzkk.tsk.tr/dmk/upload/files/201611/58344553f229c-1479820627.pdf
💡 Not: Yukarıdaki alıntıda Çaka Bey’in Çanakkale önlerinde şehit düştüğü yazılıdır. Kaynakların çoğuna göre ise Çaka Bey, Bizans’ın kışkırtmasıyla damadı Türkiye Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan tarafından 1093’te öldürülmüştür.
İşte tarihimizde böyle önemli bir yere sahiptir Çaka Bey. Bu önemli beyliğe kısaca maddeler halinde değinelim.
Çaka Beyliği’nin Özellikleri
🔷 Oğuzların Çavuldur koluna bağlı olan Çaka Bey tarafından İzmir ve çevresinde kurulmuştur. ( 1080 )
🔷 Bizans’ın elinde esir kaldığı sürede denizciliği öğrenen Çaka Bey , ilk Türk donanmasını kuran ilk Türk denizcisi kabul edilmektedir.
📌 SINAV NOTU: İlk denizci Türk beyliğidir. Çaka Bey de ilk Türk denizcisidir.
📌 SINAV NOTU: Türk Deniz Kuvvetleri’nin kuruluş tarihi Çaka Beyliği ile başlar.
💡 Türk Tarihi’nde denizcilik faaliyetlerinin bu kadar geç başlamasının nedeni; Türklerin daha önce denize kıyı coğrafyalarda egemenlik kuramamış olmalarıdır.
🔷 Kurduğu donanma ile Bizans’a ve Haçlılara karşı büyük başarılar kazanmış, Urla, Foça ve Midilli’yi almış, Rodos sakız ve İstanköy adalarını işgal etmiş, İstanbul’u ele geçirmek için Türkiye Selçukluları ve Peçeneklerle ittifak yapmıştır.
🔷 Çaka Bey kurduğu donanma ile Bizans ile mücadele etmiş ancak Bizans’ın kışkırtmaları sonucu Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan tarafından öldürülmüştür, toprakları da Bizans’ın eline geçmiştir.
📌 SINAV NOTU: Türk – İslam Tarihi’nde İstanbul’u kuşatan ilk Türk hükümdarı Çaka Bey’dir
📌 SINAV NOTU: Batı Anadolu’da ilk Türk hâkimiyeti bu beylikle başlamış ve 12 yıl sürmüştür. Çaka Beyliği’nin yıkılışı Türk denizciliğinin gelişmesini 150 yıl geciktirmiştir.
Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1071 | Malazgirt Zaferi |
| 1081 | Çaka Bey’in İzmir’i alarak beyliği kurması; Türk donanmasının temeli |
| 1089–1090 | Urla, Foça, Midilli ve Sakız’ın alınması |
| 19 Mayıs 1090 | Koyun Adaları Deniz Savaşı; ilk Türk deniz zaferi |
| 1091 | Peçeneklerle İstanbul’u kuşatma girişimi (Peçeneklerin Levunion’da Bizans’a yenilmesiyle sonuçsuz kaldı) |
| 1093 | Çaka Bey’in I. Kılıç Arslan tarafından öldürülmesi |
Sıkça Sorulan Sorular
İlk Türk denizcisi kimdir?
Çaka Bey. İzmir’de tersane kurarak ilk Türk donanmasını oluşturdu.
İlk Türk deniz savaşı hangisidir?
19 Mayıs 1090’da Çaka Bey’in Bizans donanmasını yendiği Koyun Adaları Deniz Savaşı’dır.
Çaka Bey nasıl öldü?
Kaynakların çoğuna göre Bizans’ın kışkırtmasıyla damadı Türkiye Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan tarafından 1093’te öldürüldü.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Çaka Bey” maddesi.
- Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Deniz Müzesi yayınları.
- Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye, Ötüken Neşriyat.
- MEB, Ortaöğretim Tarih 9 ders kitabı.
Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ortaöğretim Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları. Ünite sayfası: Türkiye Selçuklu Devleti · Anadolu’da Kurulan İlk Türk-İslam Devletleri.
Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026
){kind=link}
Cevap Yok