Kısaca
Wilson İlkeleri, ABD Başkanı Woodrow Wilson’ın 8 Ocak 1918‘de Kongre’de açıkladığı, I. Dünya Savaşı sonrasında kurulacak barışın esaslarını belirleyen 14 maddelik programdır. Açık diplomasi, silahsızlanma, milletlerin kendi geleceğini belirleme hakkı (self-determinasyon) ve Milletler Cemiyeti‘nin kurulması temel düşünceleridir. Osmanlı Devleti ile ilgili 12. madde, Türklerin çoğunlukta olduğu yerlerin Türklere bırakılmasını öngördüğü için Mondros’ta umut kaynağı oldu; ancak aynı madde azınlıkları da cesaretlendirdi.
14 Madde Tek Tabloda
| Madde | Özeti |
|---|---|
| 1 | Açık diplomasi; gizli antlaşmalara son |
| 2 | Denizlerde serbest dolaşım |
| 3 | Ekonomik engellerin kaldırılması |
| 4 | Silahlanmanın azaltılması |
| 5 | Sömürge sorunlarının halkların çıkarı gözetilerek çözülmesi |
| 6 | Rus topraklarının boşaltılması |
| 7 | Belçika’nın boşaltılması ve bağımsızlığı |
| 8 | Alsas-Loren’in Fransa’ya verilmesi |
| 9 | İtalya sınırlarının milliyet esasına göre düzenlenmesi |
| 10 | Avusturya-Macaristan halklarına özerklik |
| 11 | Romanya, Sırbistan ve Karadağ’ın boşaltılması |
| 12 | Osmanlı Devleti’nin Türk bölgelerinde egemenliği; diğer milletlere özerk gelişme; Boğazların uluslararası güvenceyle serbestliği |
| 13 | Denize çıkışı olan bağımsız Polonya |
| 14 | Milletler Cemiyeti’nin kurulması |
Wilson İlkeleri, ABD Başkanı Woodrow Wilson‘un I. Dünya Savaşı sonrasında yapılacak barışın esaslarını yayınladığı ondört ilkedir. Bu yazımızda bu ilkelerden bahsedeceğiz.
Wilson İlkeleri
ABD Başkanı Wilson tarafından 8 Ocak 1918 günü Kongre toplantısında okunan ve tarihe Wilson İlkeleri veya Wilson Prensipleri diye geçen Birinci Dünya Savaşı’na ilişkin bazı maddeler özetle şöyledir.
- Barış görüşmeleri açık olarak yapılmalı ve gizli antlaşmalara son verilmelidir.
- Denizlerin, karasuları dışında kalan bölümleri, uluslararası antlaşmaların gerektirdiği özel durumlar dışında savaşta ve barışta herkesin özgür ve serbest kullanımına açık olmalıdır.
- Ekonomik engeller olabildiğince kaldırılmalı, ticaret serbestisi ve fırsat eşitliği sağlanmalıdır.
- Ulusal silahlanmanın azaltılması konusunda güvenceler verilmelidir.
- İlk silahsızlanma çağrısıdır.
- İşgal altındaki Rus toprakları boşaltılarak istedikleri yardım yapılmalıdır.
- Galip devletler mağlup devletlerden toprak ya da savaş tazminatı almamalıdır.
- Savaştan sonra imzalanan antlaşmalar bu maddeye uymamıştır.
- Manda ve himaye anlayışı ortaya çıkmıştır.
- Devletler arasındaki anlaşmazlıkları çözmek amacıyla uluslararası bir teşkilat kurulacak.
- Milletler Cemiyeti‘nin (Cemiyet-i Akvam) kurulması amaçlanmıştır.
- Bu madde Wilson İlkeleri‘nin uyulan tek maddesidir.
- 12.Madde: Osmanlı Devleti’nin Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerinde Osmanlı egemenliği sağlanacak, Türklerin çoğunlukta olmadığı bölgelerde ise buradaki milletlerin kendi kendini yönetme hakkı olacak. Boğazlar bütün milletlerin gemilerine açık olacak ve bu durum milletlerarası kontrol altında olacak.
- Osmanlı Devleti’nin devam edeceği, fakat, parçalanacağı vurgulanmıştır.
- Bu madde azınlıklar için ilham kaynağı olmuştur.
- Self Determination: Her millet kendi geleceğine kendisi karar verecek.
- Alsas-Loren Fransa’ya verilecek.
Wilson İlkeleri’nin Önemi
- Wilson İlkeleri ile savaşı kaybeden devletler mütareke imzalama konusunda cesaretlendi.
- Wilson İlkeleri savaşı kazanan ve masa başında da ikinci bir zafer kazanmayı planlayan İtilaf Devletleri’nin çıkarlarına ters düştüyse de bu ilkeleri kendi çıkarlarına göre yorumlayıp barış antlaşmalarını yine kendi istekleri doğrultusunda hazırladılar. Örneğin; kendi planlarını Wilson İlkeleri’ne uygun hâle getirmek için; savaş tazminatı yerine, tamirat ya da onarım bedeli; sömürgecilik yerine, manda ve himaye gibi kavramlar kullandılar.
- Wilson İlkeleri ile çok uluslu imparatorlukların parçalanması ön görüldü.
- Belirlediği prensiplere uyulmaması nedeniyle ABD belli bir dönem dünya siyasetinden çekildi.
- Osmanlı Devleti Mondros Ateşkes Antlaşması’nı imzalarken Wilson İlkeleri’nin 12. maddesini kurtuluş olarak gördü.
- Woodrow Wilson tarafından hazırlanan Wilson İlkeleri’nin, Lenin tarafından yazılan Barış Kararnamesi’ne de bir cevap olduğu belirtilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Wilson İlkeleri’nin Osmanlı Devleti ile ilgili maddesi hangisidir?
12. madde. Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerde Osmanlı egemenliğinin sürmesini, diğer milletlere özerklik verilmesini ve Boğazların uluslararası güvence altında serbest geçişe açılmasını öngörür.
Wilson İlkeleri’nin uygulanan tek maddesi hangisidir?
Milletler Cemiyeti’nin kurulmasını öngören 14. madde. Ancak ABD Senatosu antlaşmayı onaylamadığı için ABD bu örgüte üye olmadı.
Wilson Prensipleri Cemiyeti nedir?
Kurtuluşun Wilson İlkeleri’ne dayanarak Amerikan mandasında aranması gerektiğini savunan, 1918’de İstanbul’da kurulan cemiyettir.
İlgili konular: Gizli Antlaşmalar · Mondros Ateşkes Antlaşması · Millî Varlığa Düşman Cemiyetler
Kaynakça
- Woodrow Wilson, “Fourteen Points” konuşması, 8 Ocak 1918 (ABD Kongre kayıtları).
- MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabı.
Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ortaöğretim Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları.
Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.
| Görsel Kaynakları: https://bilgihanem.com/wilson-ilkeleri-nelerdir/ |
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026
){kind=link}
Cevap Yok