Orhan Bey (1326–1362)

Kısaca

Orhan Bey (Orhan Gazi, h. 1326–1362), Osman Bey’in oğlu ve ikinci Osmanlı hükümdarıdır. 1326’da Bursa‘yı alıp merkez yaptı, 1329 Palekanon (Maltepe) Savaşı’nda Bizans’ı yendi; İznik (1331) ve İzmit (1337) ile Kocaeli’nin fethini tamamladı. 1345’te Karesioğulları‘nı topraklarına kattı, oğlu Süleyman Paşa ile Çimpe ve Gelibolu’yu alarak Rumeli’ye geçti. Döneminde ilk akçe basıldı, ilk vezir atandı, ilk düzenli ordu (yaya ve müsellem) kuruldu; beylik devlete dönüştü.

Koyunhisar Savaşı ile Bizans’ı mağlup eden Osman Bey artık gözünü Bizans’ın Anadolu’daki son önemli yeri olan Bursa‘ya dikmişti. Bursa’nın doğrudan bir hücumla alınması oldukça güçtü. Bu nedenle Osman Bey yaptığı seferlerle Bursa’yı abluka altına almıştı. Abluka neticesinde tekfurlardan ümidini kesen Hristiyan halk Osman Bey’e tabii olmaya karar verdi. Osman Gazi rahatsızlandığı için artık seferlere katılamamış ve bu nedenle oğlu Orhan Bey kuşatma ve seferlere devam etmiştir.

Bakalım Orhan Bey‘in bu seferleri nasıl sonuçlanmış, Orhan Bey döneminde ne gibi gelişmeler yaşanmıştır?

Orhan Bey (1326-1362)

🔷 Orhan Bey Bursa’nın İstanbul ile olan haberleşmesini kesmek için 1321’de Mudanya‘yı fethetmiştir.

🔷 Bursa tekfuru teslim olmayı kabul etmiş ve Osman Bey döneminde başlayan ve on yıldan fazla süren abluka sonucu Bursa Orhan Bey tarafından 6 Nisan 1326 tarihinde fethedilmiştir.

🔷 Bursa’nın fethi ile;

• Merkez Bursa’ya taşındı.
• İlhanlı (Moğol) etkisinden uzaklaşma hızlandı; bu bağ 1336’da vergi kesilerek tamamen sona erdi.
• Osmanlılar, bir uç beyliğinden gerçek bir devlete dönüşmeye başladı.

Palekanon (Maltepe) Savaşı (1329)

Orhan Bey Bursa’nın fethinden sonra İznik’e yöneldi. Bunun üzerine Bizans imparatoru III. Andronikos Osmanlılar’ı boğazlardan uzak tutmak ve İznik’e yardım göndermek için büyük bir ordu topladı.

1329 yılında Palekonon (Maltepe) ‘da savaşı Osmanlılar kazandı. Savaş sonucunda;

• Bu güne kadar fazla dikkat çekmeyen Osmanlılar dikkati üzerlerine çekti.
• Osmanlılar’ın İslam Dünyası’ndaki itibarı arttı.
• Bizans direnmekten ve Anadolu’daki şehirlere yardım göndermekten vazgeçti.

Sıkça Sorulan Sorular

Orhan Bey döneminin en önemli olayı nedir?

Bursa’nın fethi (1326) ve Rumeli’ye geçiş (Çimpe 1352–1353, Gelibolu 1354). Bursa ile beylik devlete dönüştü, Rumeli’ye geçişle Avrupa’daki fetihler başladı.

Osmanlı’da “sultan” unvanını ilk kullanan kimdir?

Orhan Bey. Bursa’daki 1337 tarihli kitabede “sultan” olarak anılır.

Orhan Bey hangi beyliği Osmanlı topraklarına kattı?

Balıkesir çevresindeki Karesioğulları Beyliği’ni (1345). Bu, Anadolu Türk siyasi birliğine yönelik ilk adımdır.

İlgili konular: Osman Bey · I. Murat · Gazi Süleyman Paşa · Osmanlı Kuruluş Dönemi

Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları.

🔷 Artık Bizans’tan yardım alma ümidini kaybeden tekfur daha fazla direnmemiş ve İznik rahat bir şekilde fethedilmiştir. Fetihten sonra merkez İznik’e taşındı ve burası Bizans seferlerinde üs olarak kullanıldı.

🔷 İznik’ten sonra İzmit, 1337’de teslim olmuş ve bu bölgenin de ele geçirilmesiyle Kocaeli Yarımadası’nın fethi tamamlanmıştır.

🔷 Karesi Bey’in ölümüyle, oğulları arasında yaşanan taht kavgasından yararlanan Orhan Bey Balıkesir çevresine hakim olan 1345’te Karesioğulları Beyliği‘ni sınırlarına kattı. Böylece; “Anadolu Türk Siyasi Birliği”ni sağlama yolunda da ilk adım atılmış oldu.

🔷 Karesioğulları Beyliği’nin donanmasına da sahip olan Osmanlı için artık denizcilik serüveni de başlamış oldu. Ece Yakup, Gazi Fazıl, Hacı İlbeyi ve Evrenos Bey gibi tecrübeli Karesi komutanları Osmanlı hizmetine girdi ve Karesi donanması sayesinde Rumeli’ye geçiş için önemli bir adım atıldı.

🔷 Ayrıca Osmanlılar’ın Rumeli’ye açılmalarında önemli bir olay yaşanmıştır. Balkan topraklarında zor durumda kalan Bizans imparatoru Kantakouzen (Orhan Bey’in kayınbabası) , Sırplara karşı Orhan Gazi’den yardım istemiş ve karşılık olarak Gelibolu’daki Çimpe Kalesi’ni vermiştir.

📌 SINAV NOTU: Osmanlı Devleti’nin
Rumeli’de ele geçirdiği ilk toprak parçası “Çimpe Kalesi”dir.(1353)

🔷 Orhan Bey, Çimpe Kalesi’ni Rumeli’ye geçebilmek için bir üs olarak kullanmış ve buraya oğlu Süleyman Paşa‘yı yerleştirmiştir.

🔷 Süleyman Paşa Bizans ile bağlantıyı kesmek için Malkara, Bolayır ve Tekirdağ’a kadar olan bölgeyi ele geçirmiştir.

📌 SINAV NOTU: Süleyman Paşa buradaki başarılarından dolayı “Gelibolu Fatihi” olarak anılmıştır.

🔷 Şimdi Orhan Bey döneminde yaşanan gelişmeleri özetleyelim ve Orhan Bey dönemindeki devlet teşkilatında yaşanan gelişmelere göz atalım.

Orhan Bey Dönemi’nde:

• Orhan Bey dönemi beylikten devlete geçiş dönemidir. 1336’da İlhanlılara ödenen vergi kesilerek tam bağımsızlığa kavuşulmuştur.
• 1326 yılında Bursa fethedilerek merkez yapılmıştır.
• 1329 yılında Bizans ile Palekanon (Maltepe) Savaşı yapılmış ve kazanılmıştır.
• 1331 yılında İznik alınmış ve merkez yapılmıştır.
• 1333 yılında Gemlik, 1337 yılında ise İzmit alınmıştır.
• 1345 yılında Karesioğulları Beyliği alınmıştır.
• 1353 yılında Çimpe Kalesi (Rumeli’de kazanılan ilk toprak parçası) alındı.
• 1354 yılında Gelibolu fethedildi.
• 1357 yılında ise Tekirdağ, Çorlu ve Malkara alındı.
• Ayrıca Orhan Bey zamanında;
  • İlk tersane Karamürsel’de açıldı.
  • İlk bedesten Bursa’da açıldı.
  • İlk saray (Bey Sarayı) Bursa’da yapıldı.
  • İlk medrese İznik’te açıldı.
  • İlk müderris (Davud-i Kayseri) atandı.
  • İlk camii (Hacı Özbek Camii) İznik’te yapıldı.
  • İlk kez bir padişah gayrimüslim kökenli biriyle (Nilüfer Hatun) evlendi.
  • İlk bütçe hazırlandı.
  • İlk defa Rumeli‘ye geçildi.
  • İlk gümüş para bastırıldı. (Akçe)
  • İlk ordu (Yaya ve müsellem) kuruldu.
  • İlk divan kuruldu.(geçici)
  • İlk kez vezir ataması yapıldı. (Alaaddin Paşa)
  • İlk defa İskan Politikası uygulandı.
  • İlk güreş tekkeleri açıldı.
  • İlk vakıf örgütü kuruldu.
  • İlk subaşı ve kadı atamaları ise Osman Bey döneminde yapılmıştı (Kadı Dursun Fakih); Orhan Bey bu düzeni genişletti.

📌 SINAV NOTU: Orhan Bey’in lakabı “İhtiyarüddin” dir.

📌 SINAV NOTU: İbn-i Batuta Orhan Gazi için “Türkmen hükümdarlarının en ulusu” demiştir.

Orhan Bey’in Hayatı, Ailesi ve Kişiliği

Osman Gazi ile Malhun Hatun’un oğlu olan Orhan Bey, yaklaşık 1281‘de doğdu. Tarihî kaynaklarda Orhan Gazi olarak da anılır; adı belgelerde “Orhan bin Osman” şeklinde geçer. Kendisine Şücaeddin, İhtiyareddin ve Seyfeddin unvanları verilmiştir. Bursa’daki 1337 tarihli kitabede “sultan” olarak anılması, onu bu unvanla anılan ilk Osmanlı hükümdarı yapar.

Beylik öncesi hayatına dair bilgiler sınırlıdır. Adının belgelerde ilk geçtiği olay, Yarhisar tekfurunun kızı Holofira (Nilüfer Hatun) ile evliliğidir. 1300 civarında Köprühisar’ın fethine katıldı; babası Osman Bey onu “emir-i kebir” yaparak ordunun başına getirdi. Çavdar Tatarlarına karşı yapılan Oynaş Hisarı mücadelesi, katıldığı ilk savaş olarak kaydedilir. Babasının ölümüyle beyliğin başına geçti (1324 ya da 1326; kaynaklarda iki tarih de geçer).

Ailesi

Kaynaklara göre dört evlilik yapan Orhan Bey’in eşleri Asporça Hatun, Nilüfer Hatun, Bizans prensesi Theodora ve Eftandise Hatun’dur. Oğulları arasında Rumeli’ye geçişte önemli rol oynayan Süleyman Paşa ve kendisinden sonra tahta geçen I. Murad (Nilüfer Hatun’dan) en bilinenleridir. Diğer çocukları arasında Şehzade İbrahim, Halil, Kasım, Fatma Hatun ve Hatice Hatun sayılır.

Kişiliği ve Devlet Anlayışı

Rivayetlere göre uzun boylu, sarışın ve mavi gözlü; halk arasında sevilen, merhametli bir hükümdardı. Onun döneminde ilk vezir ataması yapıldı, kadı ve subaşı teşkilatı genişletildi, divan teşkilatının temelleri atıldı ve ilk düzenli Osmanlı ordusu kuruldu. Bu düzenlemelerle beylik, devlet yapısına doğru önemli bir adım attı. 1362’de vefat etti, yerine oğlu I. Murad geçti.

Bu bölüm, Fatma Nur Şahin’in Tarih Vakti’de yayımlanan “Osmanlı Padişahları: Orhan Gazi” portre yazısından derlenmiş ve gözden geçirilmiştir.

Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.

Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026