11. Sınıf Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi 3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Cevapları (15-31)

Cevap: C. Metin, medreselerde okutulan derslerin ve programların XIX. yüzyılın sonuna kadar önemli bir değişikliğe uğramadığını söyler. Bu durağanlık zamanla eğitimde donukluğa yol açmıştır. Yani asıl sorun, eğitim anlayışının uzun süre aynı kalmasıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi

Cevap: B. Metinde medrese mezunlarının yetersiz yetiştiği, görevlerini yerine getiremediği ve bunun devlet işlerini aksattığı belirtilir. Yani eğitimdeki bozulma doğrudan devletin işleyişine yansımıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi

Örnek cevap: Medreselerin programı uzun süre değiştirilmemiş, ilmiye sınıfının bir kısmı yeniliklere kapalı kalmıştır. Kayırma ve haksız atamalar yaygınlaşmış, yayımlanan ıslahat fermanları ise uygulamada yeterince karşılık bulmamıştır. Medreseler kadı, müderris ve müftü yetiştirdiği için bu bozulma doğrudan yargıya ve yönetime yansımıştır. Adalet ve devlet işleri aksamış, sonunda devlet ihtiyaç duyduğu memurları yetiştirmek için Tanzimat’la birlikte yeni mektepler açmak zorunda kalmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi

Örnek cevap: Matematik, astronomi, tıp ve felsefe gibi akli ilimler geri plana itilince sorgulayan ve deneyen bir bilim anlayışı zayıfladı. Ali Kuşçu ve Takiyüddin gibi bilginlerin açtığı yol sürdürülemedi; İstanbul Rasathanesi kısa süre sonra yıkıldı. Avrupa’da bilim hızla ilerlerken Osmanlı bu gelişmelerin gerisinde kaldı. Bu durum, ordudan ekonomiye pek çok alanda geri kalmaya ve düşüncede durgunluğa yol açtı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Takiyüddin Mehmet

Örnek cevap: Yusuf Has Hacib, insanın bilgisiz doğduğunu ve yaşadıkça öğrenerek bilgi sahibi olduğunu söyler. Ona göre bilgi eğitimle kazanılır ve kişiyi küçük olsa bile değerli kılar. Bu görüş, günümüzdeki hayat boyu öğrenme ve herkesin eğitimle gelişebileceği anlayışıyla örtüşür. Bugün de yeteneğin önemli olduğu kabul edilir ama onu ortaya çıkaranın eğitim olduğu düşünülür. Yaklaşık bin yıl önce yazılmış bir eserde bu fikrin bulunması oldukça dikkat çekicidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kutadgu Bilig: Yazarı, Konusu, Dört Kahramanı ve Özellikleri

Örnek cevap: Kılıç askerî gücü ve fethi, kalem ise bilgiyi, yazıyı, hukuku ve adaletli yönetimi simgeler. Kılıçla toprak alınabilir ama orayı elde tutmak için kalem gerekir; bu yüzden yalnız güce dayanan yönetimler uzun ömürlü olmaz. Örneğin Cengiz Han’ın kurduğu Moğol İmparatorluğu ve Timur’un devleti, kurucularının ölümünden kısa süre sonra parçalanmıştır. Yakın tarihte baskıyla bir arada tutulan Sovyetler Birliği de 1991’de dağılmıştır. Buna karşılık Osmanlı Devleti fethettiği yerleri kanun, adalet ve düzenli kayıtlarla yönettiği için yüzyıllarca ayakta kalmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kutadgu Bilig: Yazarı, Konusu, Dört Kahramanı ve Özellikleri

Örnek cevap: Yazı, bilginin kaybolmadan bir nesilden diğerine aktarılmasını sağlar. Âlimler yazıp kitap bırakmasaydı ne geçmişin bilgisine ulaşabilir ne de önceki insanlar hakkında bir şey bilebilirdik. Her nesil önceki bilgilerin üzerine yenilerini ekleyerek medeniyeti ilerletir. Orhun Yazıtları’nın atalarımızın sesini bugüne taşıması bunun en güzel örneğidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orhun Yazıtları’ndan Günümüze Türk Devlet Geleneği ve Ortak İletişim Mirası

Örnek cevap: Beyitlerde âlimler, insanları ve devleti mutluluğa kavuşturan kişiler olarak görülür. Hükümdardan onlara saygı göstermesi, sözlerine kulak vermesi, haklarını koruması ve geçimlerini sağlaması istenir. Bu anlayış bugün de üniversitelerin, bilim kurumlarının ve araştırma desteklerinin önemsenmesiyle sürmektedir. Ancak bilim insanlarının yeterince desteklenmediği ya da yurt dışına gittiği durumlar da görülür; bu yüzden Kutadgu Bilig’in uyarısı hâlâ güncelliğini korur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kutadgu Bilig: Yazarı, Konusu, Dört Kahramanı ve Özellikleri

Örnek cevap: Büyük ölçüde evet. Eğitim, kişiye meslek, öz güven ve daha iyi bir yaşam imkânı sunarak mutluluğuna katkı sağlar. Toplum düzeyinde de hukuka saygılı, üretken ve sorumlu vatandaşlar yetiştirerek düzeni korur. Bununla birlikte bilginin yalnızca not ve sınav için öğrenilmesi, ahlaktan ve erdemden koparılması bu işlevi zayıflatabilir. Kutadgu Bilig’in de vurguladığı gibi bilgi ancak iyi ahlakla birleştiğinde gerçek değerini bulur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kutadgu Bilig: Yazarı, Konusu, Dört Kahramanı ve Özellikleri

Cevap: B. Metinde sanatın konargöçer yaşama göre taşınabilir eşyalarda geliştiği, sporun hayatta kalma ve askerî hazırlık amacı taşıdığı, sonraki dönemlerde ise kurumsal yapılar ve devlet eliyle düzenlendiği anlatılır. Bu da yaşam tarzına uyum, savunma ve kurumsal kimlik oluşturma ihtiyaçlarını gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Bilim,Sanat ve Spor

Örnek cevap: İslamiyet öncesinde kopuz ve davul gibi taşınabilir, ozanın ve törenin çalgıları öne çıkar. Türk-İslam devletlerinde zurna, rebap ve nakkare ile yeni kültürlerle etkileşim görülür. Osmanlı’da ney ve tanbur, tasavvufun ve klasik müziğin incelmiş zevkini yansıtır. Cumhuriyet’te piyano ve klarnet gibi Batı çalgıları bağlamanın yanına eklenir. Değişen çalgılara rağmen telli, vurmalı ve nefesli üçlüsü her dönemde vardır; kopuzun izini bugün bağlamada sürmek, Türk müziğindeki sürekliliği gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Müzik

Örnek cevap: Türkler nereye göç ederse etsin dilini, geleneklerini ve müzik zevkini de yanında götürmüştür. Ozan, âşık ve usta-çırak gelenekleri çalgı yapımını ve çalma tekniklerini kuşaktan kuşağa aktarmıştır. Askerî müzik, düğün, bayram ve tören gibi ihtiyaçlar her dönemde sürdüğü için bu ihtiyaçlara hizmet eden çalgılar da yaşamaya devam etmiştir. Ayrıca yeni çalgılar benimsenirken eskiler bırakılmamış, ortak kültürel hafıza korunmuştur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Müzik

Cevap: B. Metinde Hazar süngüleri ve eyerlerinin ünlü olduğu, kılıçlarının Ruslar arasında çok tutulduğu, Araplara gelin giden kızların çeyiz arabalarının çok kıymetli olduğu anlatılır. Bu da Türk ürünlerinin komşu milletler için saygınlık ve kalite göstergesi hâline geldiğini gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Hazarlar (630-968)

Cevap: D (I ve III). Metinde sosyal ve kültürel yapıdaki hızlı değişimden ve makinenin iş hayatına girmesinden söz edilir. Dinî inançla ilgili bir bilgi yoktur. Not: Kitapta son seçenek yanlışlıkla “C” harfiyle basılmıştır; doğru cevap “I ve III” seçeneğidir.

Cevap: E. Bu sporlar eskiden hayatta kalmak ve savaşa hazırlanmak için yapılıyordu. Modern dönemde savaş biçimi ve ihtiyaçlar değişince savunma aracı olmaktan çıkıp kültürümüzü yaşatan sembollere dönüştüler. Bugün etnospor etkinliklerinde ve festivallerde yaşatılmaları da bunu gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nde Spor

Cevap: B. Metinde heykelin İslamiyet’in kabulüyle biçim değiştirdiği, Batılılaşmayla kamusal alana çıktığı ve Cumhuriyet’te millî kimliğin inşasında araç olduğu anlatılır. Yani inanç, yaşam tarzı ve modernleşme, sanatın hem yapılış biçimini hem de toplumdaki işlevini değiştirmiştir. Heykel sanatı İslami dönemde bitmemiş, mimari süsleme ve mezar taşlarında sürmüştür; bu yüzden C ve D yanlıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Medeniyet

Cevap: 1. Çıkış. 1. ifade doğrudur; Türkistan’dan gelen sanat ve spor kültürü Anadolu’da sürmüştür. D okuyla 2. ifadeye geçilir; otağın dairesel biçiminin kubbe ve kümbete temel olduğu doğrudur. D okuyla 4. ifadeye gidilir; Orta Asya’daki ahşap ve metal işçiliğinin Selçuklu minber ve rahlelerinde sürdüğü doğrudur. D okuyla 8. ifadeye ulaşılır; Abdülkadir Meragi’nin Türk müziğinin kuram ve uygulamasına öncülük ettiği de doğrudur. Böylece 1. Çıkış işaretlenir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İlk Müslüman Türk Devletleri Kültür ve Medeniyeti