12. Sınıf İnkılap 4. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Cevapları

Cevap: 1-E (Cumhuriyet Halk Fırkası), 2-D (Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası), 3-Ç (Balkan Antantı), 4-F (Locarno Antlaşması), 5-B (Takrir-i Sükûn), 6-Ğ (Nazizm), 7-G (Enflasyon), 8-C (Milletler Cemiyeti), 9-A (Tayfur Sökmen). H (Sadabat Paktı) ve I (Faşizm) boşta kalır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Atatürk Dönemi İç Politika

Örnek cevap: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasıyla Türkiye ilk kez muhalefetle tanıştı ve muvazzaf subayların milletvekilliği yasaklanarak ordu siyasetten ayrıldı. Partinin Şeyh Said İsyanı sonrasında kapatılması ve Takrir-i Sükûn Kanunu ile tek parti yönetimi güçlendi, inkılaplar hızlandı. Serbest Cumhuriyet Fırkası denemesi halkın tek parti yönetimine tepkilerini ve inkılap karşıtlarının hâlâ güçlü olduğunu gösterdi; bunun üzerine inkılapları halka anlatmak için yeni adımlar atıldı ve Atatürk ilkeleri parti programına alındı. Bu denemeler demokrasi kültürünün henüz yerleşmediğini gösterdi; kalıcı çok partili hayata ancak 1946’da geçilebildi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Çok Partili Hayata Geçiş (1945-1950): Dörtlü Takrir’den 1950 Seçimlerine

Cevap: Yunanistan ile nüfus mübadelesindeki “etabli” sorunu ve Patrikhane meselesi; İngiltere ile Musul Sorunu; Fransa ile Osmanlı borçları, yabancı (Fransız) okullar, Türkiye-Suriye sınırı, Bozkurt-Lotus Davası, Adana-Mersin demir yolu ve Hatay Sorunu; ayrıca Lozan’da uluslararası komisyona bırakılan Boğazların güvenliği.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)

Örnek cevap: Almanya ve İtalya’nın yayılmacı politikaları karşısında Türkiye güvenliğini sağlamaya yöneldi. 1932’de Milletler Cemiyetine üye oldu. 1934’te Balkan Antantı ile batı sınırını, 1937’de Sadabat Paktı ile doğu sınırını güvenceye aldı. 1936’da Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlarda tam egemenlik kurdu. 1936’dan itibaren yürüttüğü diplomasiyle 1938’de Hatay Devleti kuruldu ve Hatay 1939’da ana vatana katıldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)

Örnek cevap: Ekonomik açıdan dünyada üretim ve ticaret büyük ölçüde geriledi, binlerce banka ve şirket battı, milyonlarca kişi işsiz kaldı. Ülkeler kliring, kota ve gümrük tarifesi gibi korumacı önlemlere yöneldi, devletin ekonomiye müdahalesi arttı; Türkiye’de de devletçilik benimsendi. Siyasi açıdan ABD’de Hoover seçimi kaybetti, Roosevelt New Deal programını uyguladı. Almanya’da Naziler iktidara geldi, İtalya’da faşist yönetim güçlendi; bu gelişmeler II. Dünya Savaşı’na giden yolu açtı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: 1929 Dünya Ekonomik Krizi-Kara Perşembe (Büyük Buhran)

Cevap: Paris Barış Konferansı’nda alınan kararlarla 1920’de Milletler Cemiyeti kuruldu. 1925’te Locarno Antlaşması ile Almanya-Fransa ilişkileri normalleşti. 1928’de Briand-Kellogg Paktı ile devletler savaşı ulusal politika aracı olarak kullanmamayı kabul etti; SSCB de benzer amaçlı Litvinov Protokolü’nü imzaladı. Bölgesel düzeyde Balkan Antantı ve Sadabat Paktı gibi güvenlik antlaşmaları yapıldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Milletler Cemiyeti ve Türkiye’nin Milletler Cemiyetine Girişi (1932)

Cevap: E. Bunalım parlamenter rejimleri sarstı, liberalizm geriledi ve yürütmenin yetkileri genişledi, ABD’de başkanın yetkileri arttı, faşist yönetimler çoğaldı. SSCB ise dünya piyasalarına kapalı, planlı bir ekonomiye sahipti; beş yıllık planlarını bunalımdan önce başlatmıştı. Bu yüzden SSCB ekonomisindeki uygulamalar bunalımın sonucu sayılamaz.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: 1929 Dünya Ekonomik Krizi-Kara Perşembe (Büyük Buhran)

Cevap: B. Yargılarda Sovyetler Birliği’nden hiç söz edilmez; ayrıca Türkiye’nin Batı’ya yakınlaşması SSCB ile ilişkileri yalnızca zayıflatmış, koparmamıştır. Musul’un önce ikili görüşmelere bırakılması A’yı, Milletler Cemiyetinin karar vermesi C’yi, Türkiye’nin Musul kararını kabul etmek zorunda kalması D’yi, sorunların 1930’a kadar çözülmesi E’yi destekler.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)

Cevap: E. Bilgiye göre Montrö Sözleşmesi ile uluslararası komisyon kaldırılmış ve Boğazlardaki egemenlik hakları Türkiye’ye bırakılmıştır. İki boğazdan hangisinin daha önemli olduğu, Lozan’da sorunun tamamen çözüldüğü veya Milletler Cemiyetinin Türkiye’den yana davrandığı bilgide yer almaz; cemiyetin önlem belirleme görevi olduğu için D de yanlıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936): Maddeleri ve Önemi

Cevap: C. Bunalımdan sonra devletler dış ticarette kliring, kota ve gümrük tarifesi gibi kısıtlayıcı uygulamalardan vazgeçmedi; tam tersine bu korumacı önlemleri artırdı. Dış ticaret politikalarının gözden geçirilmesi, ticaret hacminin daralması, New Deal ve faşizmin güçlenmesi bunalımın sonuçlarıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: 1929 Dünya Ekonomik Krizi-Kara Perşembe (Büyük Buhran)

Cevap: D. Metin, tek parti yönetimine yönelik hoşnutsuzluğun demokrasiye uygun bir kanalla ortaya çıkmasını ve Batı’daki eleştirilerin önlenmesini anlatır. Bu düşünce 1929 bunalımı sonrasında Mustafa Kemal’in teşvikiyle 1930’da Serbest Cumhuriyet Fırkasının kurulmasına yol açmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930): Kuruluşu, Fethi Okyar ve Kapanışı

Cevap: C. Milletler Cemiyeti üyeliği, Balkan Antantı, Sadabat Paktı, Montrö ve Hatay, Türkiye’nin barışçı, uluslararası hukuka uygun ve Batı ile ilişkilerini geliştiren bir politika izlediğini gösterir. Ancak Musul gibi Misak-ı Millî sınırları içindeki bazı topraklar kazanılamadığı için Misak-ı Millî’nin tamamen gerçekleştiği söylenemez.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)

Cevap: E. Her iki parti de dönemin olumsuz olayları ve iç sorunlar nedeniyle kısa sürede kapandı; bu, iç sorunların çok partili hayatı olumsuz etkilediğini gösterir. Metin Serbest Fırka yöneticilerinin iyi niyetini vurgular, Mustafa Kemal’in muhalefeti desteklediğini anlatır; partiler I. TBMM’de değil Cumhuriyet’ten sonra kurulmuştur. Bu yüzden A, B, C ve D yanlıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Çok Partili Hayata Geçiş (1945-1950): Dörtlü Takrir’den 1950 Seçimlerine

Cevap: D. Kapitalizm özel mülkiyete ve piyasa ekonomisine dayanır; bu düzende devletin ekonomiye müdahalesi esas değil, sınırlıdır. Metin kapitalizmin zamanla değiştiğini, sosyalizmin doğmasına zemin hazırladığını, Avrupa’nın ideolojilerin doğduğu yer olduğunu ve kapitalizm-sosyalizm karşıtlığını anlatır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İki Savaş Arasında Dünya

Cevap: B. Bilgide Türkiye’nin konuyu Milletler Cemiyetine taşıdığı söylenir, ama cemiyetin Türkiye’nin çıkarına uygun davrandığına dair bir ifade yoktur. Atatürk’ün sınır birliklerini denetlemesi askerî tedbiri, Milletler Cemiyetine başvuru barışçıl yolu, Hatay için verilen mücadele de Misak-ı Millî’den ve Hatay davasından taviz verilmediğini gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Hatay’ın Anavatana Katılması (1939): Hatay Sorunu ve Atatürk

Cevap: D. Irk üstünlüğü, Fransız Devrimi’nin özgürlükçü ilkelerine karşı çıkış ve yaşam alanı için başka topraklara yayılma düşüncesi, Nazi Almanya’sının totaliter ve yayılmacı bir politika izlediğini gösterir. Metinde Versay’a tepki, sınıf yapısı ya da Faşist Parti’den söz edilmez; özgürlük ve hukukun üstünlüğü ise reddedilir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İki Savaş Arasında Avrupa