11. Sınıf Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi Ders Kitabı Sayfa 231-236 Cevapları

8. Kaynak’a göre sistemin gücü, müderrislerin her yükselişte yeniden sınava girmesinden ve ülkenin farklı yerlerinde görev yaparak kendini sürekli yenilemesinden geliyordu. Zamanla sınavlar işlemez oldu, makamlar liyakate göre değil kayırma ve rüşvetle verilmeye başlandı. Ulema çocuklarına küçük yaşta rütbe verilmesi (beşik ulemalığı) gibi uygulamalar yetenekli olanların önünü kesti. Ayrıca medreseler yeni bilimlere kapandı, ekonomik sıkıntılar da vakıf gelirlerini azalttı; bunların sonucunda eğitimin kalitesi düştü.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nin Duraklama Nedenleri

Koçi Bey’e göre eskiden öğrenci, yeteneği görüldükten sonra basamak basamak medreselerde uzun yıllar okuyarak ilerlerdi; bu eski düzen artık işlemez olmuştu. Kayırma ve göz yummayla hak etmeyenlere yüksek makamlar verilmişti. Kazaskerlerin kısa sürede ve sebepsiz yere görevden alınması, makamında kalacağından emin olmayanları açgözlülüğe itmişti. Sonuçta görevler rüşvetle ehliyetsiz kişilere verilir olmuştu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: XVII. Yüzyıl Islahatları

10. Kaynak’a göre Batı’da Rönesans’la pozitif bilimler hızla ilerlerken medrese kendini yenileyemedi; programa yeni bilimler eklenmedi ve eski öğretim yöntemleri sürdü. Öğretimin belli kitaplara bağlı yürütülmesi ezbere ve taklide yol açtı, nakil aklın önüne geçti. Türkçe konuşan öğrencilerin Arapça eğitim görmesi düşünmeyi zorlaştırdı. Batı’yı takip etmek için gereken Batı dilleri de öğretilmedi. Buna liyakatin bozulması da eklenince medrese çağın gerisinde kaldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi

Örnek cevap: Birincisi, eğitim sistemleri kendini sürekli yenilemeli ve bilimdeki gelişmeleri programlarına hızla yansıtmalıdır. İkincisi, ezber ve tek kitaba bağlılık yerine sorgulayan, araştıran ve üreten öğrenciler yetiştirilmelidir. Üçüncüsü, öğretmenlerin atanmasında ve yükselmesinde liyakat esas alınmalı, kayırmacılığa izin verilmemelidir. Son olarak öğrenciler anadillerini iyi kullanmalı, dünyayı takip edebilecekleri yabancı dilleri de öğrenmelidir.

Eğitim artık yalnızca vakıfların ve medreselerin işi olmaktan çıkmış, devletin sorumluluğuna girmiştir. Meclis-i Maarif kurulmuş, 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile eğitim Fransız modeline göre ilk, orta ve yüksek kademelere ayrılarak plana bağlanmıştır. İlköğretim zorunlu hâle gelmiş, kızlar için okullar ve öğretmen okulları açılmıştır. Böylece geleneksel eğitimden, devlet denetiminde, sistemli ve modern bir eğitim anlayışına geçiş başlamıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tanzimat Dönemi’nde Yapılan Islahatlar (1839-1876)

Devlet, ihtiyaç duyduğu öğretmen, memur, hukukçu, maliyeci, gümrükçü ve polis gibi nitelikli eleman açığını kapatmaya çalışmıştır. Ziraat, baytar, orman ve maden, zeytincilik, ticaret ve denizcilik okulları ekonomiyi canlandırmak, tarımı ve ticareti modernleştirmek için açılmıştır. Aşiret Mektebi, aşiretleri devlete bağlamayı ve merkezî otoriteyi güçlendirmeyi amaçlar. Sağır, kör ve dilsizler okulu ile kız sanayi mektebi ise eğitimi toplumun daha geniş kesimlerine yayma çabasını gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: II.Abdülhamit ve Islahatları | İstibdat Dönemi (1878-1908)

Kız ortaokulları ve kadın öğretmen yetiştiren Darülmuallimat açılmış, kız sanayi mektebiyle kızlara meslek eğitimi verilmeye başlanmıştır. Kız okullarında kadın öğretmenlerin ders vermesi ailelerin çekincelerini azaltmış, kızların okula gitmesini engelleyen gelenek zayıflamıştır. Bu gelişme, kadının toplumsal hayatta daha görünür olmaya başladığını ve öğretmenlik gibi mesleklerde yer aldığını gösterir. Osmanlı toplumunun geleneksel yapıdan modern bir yapıya doğru değiştiğinin işaretidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tanzimat Dönemi’nde Yapılan Islahatlar (1839-1876)

Örnek cevap: Bence bu okullar fırsattan çok tehditti. Tablodaki sayılar, rüştiye ve idadi düzeyinde azınlık ve yabancı okulların on binlerce öğrenciye ulaştığını gösteriyor. Bu okullar devlet denetimi dışında kendi programlarını uyguladı. Misyonerlik faaliyetleri ve Osmanlı aleyhine yayınlarla azınlıkları ayrılıkçı fikirlere yönelttiler ve isyanlara zemin hazırladılar. Öte yandan yabancı dil ve modern yöntemler bakımından örnek oldukları, devleti kendi okullarını geliştirmeye zorladıkları da söylenebilir. Ancak devletin bütünlüğüne verdikleri zarar, sağladıkları katkıdan daha ağır basmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler

Kapitülasyonlar ve Islahat Fermanı gibi düzenlemelerle Avrupa devletleri geniş haklar elde etmiş, gayrimüslimleri koruma bahanesiyle iç işlere karışabiliyordu. Bu yüzden okulları kapatmak ya da sıkı denetlemek büyük devletlerle sorun yaşamak anlamına geliyordu. Devlet ekonomik ve askerî bakımdan zayıftı, dış borç yükü altındaydı; yeterli denetçiye ve okul açacak kaynağa sahip değildi. Ayrıca bu okulların yoğun yabancı dil eğitimi Müslüman aileleri de çektiği için etkileri kolayca kırılamadı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Islahat Fermanı Nedir? Maddeleri ve Sonuçları (1856)

Tanzimat’ta Batı tarzı okullar açılmış, ama Avrupa’nın bilimsel zihniyeti ve yöntemi ülkeye tam olarak getirilememiştir; bu yüzden eğitim gerçek anlamda modern olamamıştır. Eğitim, ortak bir millî kimlik ve değer etrafında birleştirici bir program da oluşturamamıştır. Medreseler, yeni okullar, azınlık ve yabancı okullar yan yana var oldukça farklı dünya görüşüne sahip gruplar ortaya çıkmış, aralarındaki uçurum büyümüştür. İfade, eğitimin iki arada kaldığını ve bütünlük kazanamadığını anlatır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tanzimat Fermanı (Gülhane Hattı Hümayunu) (1839)

Klasik dönemde eğitim büyük ölçüde vakıflara, hayır sahiplerine ve medreselere bırakılmıştı; devlet okul açma ve finanse etme görevini doğrudan üstlenmiyordu. II. Abdülhamid döneminde ise devlet eğitimi kendi asli görevi olarak gördü. Okullara bütçeden para ayırdı, eğitim için vergi kaynağı oluşturdu ve ilkokuldan yükseköğretime kadar her kademede okul açtı. Bu, eğitimin devletin planlayıp yönettiği bir kamu hizmetine dönüştüğünü gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: II.Abdülhamit ve Islahatları | İstibdat Dönemi (1878-1908)