Kısaca
Saltuklular (1072–1202), Malazgirt Savaşı’na Selçuklu ordusunda katılan Ebu’l-Kasım Saltuk Bey‘in Erzurum ve çevresinde kurduğu beyliktir. Malazgirt’ten sonra Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliği kabul edilir. Gürcülerle sık sık savaştılar; en parlak dönemlerini İzzeddin Saltuk (1132–1168) zamanında yaşadılar. 1202‘de Türkiye Selçuklu Sultanı II. Rükneddin Süleymanşah beyliğe son verdi. Erzurum’daki Tepsi Minare, Üç Kümbetler ve Tercan’daki Mama Hatun Türbesi onlardan kalan eserlerdir.
Saltuklular Kısa Kimlik
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Kurucusu | Ebu’l-Kasım Saltuk Bey |
| Merkezi | Erzurum |
| Süresi | 1072–1202 |
| En parlak dönemi | İzzeddin Saltuk (1132–1168) |
| Başlıca rakibi | Gürcüler |
| Son veren | Türkiye Selçuklu Sultanı II. Rükneddin Süleymanşah (1202) |
| Eserleri | Tepsi Minare, Kale Camii, Üç Kümbetler, Erzurum Ulu Camii, Mama Hatun Türbesi |
Malazgirt Savaşı sonrası Anadolu’da kurulan ilk Türk-İslam devleti olarak kabul edilen Saltuklular, Malazgirt Savaşı’nda Selçuklu ordusu safında yer alan Emir Saltuk Bey tarafından Erzurum ve civarında 1072 yılında kuruldu.
Bir asırdan fazla hüküm süren Saltuklu Beyleri birçok defa Gürcülerle savaştılar.
İzzeddin Saltuk devrinde (1132-1168) Saltuklu ülkesi Tercan’dan başlayarak Tahir Gediğine kadar uzanmakta, Erzurum, Bayburt, Avnik, Micingird, İspir, Oltu gibi şehir ve kasabaları içine almakta idi.
XII.yüzyılın ortalarından itibaren Türkiye Selçukluları ve Eyyubî Devletleri, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki beylikler için bir tehdit oluşturmaya başladı.
II.Saltuk zamanında Türkiye Selçukluları ile iyi ilişkiler kurmuştur.
Türkiye Selçuklu Sultanı Rükneddin II.Süleymanşah Erzurum’a doğru yürüdü ve Saltuklu Beyi Melikşah’ı yakalatıp hapsettirmesiyle Saltuklu Beyliği son buldu (1202).
Saltuklular’ın Özellikleri
🔷 Ebu’l Kasım Saltuk tarafından Erzurum ve çevresinde kurulmuştur.
📌 SINAV NOTU: Malazgirt Zaferi’nden sonra Anadolu’daki ilk Türk devletidir.
🔷 Gürcülerle defalarca savaşmış, II. Saltuk (İzzeddin Saltuk) zamanında Türkiye Selçukluları ile iyi ilişkiler kurmuştur.
🔷 Türkiye Selçuklu Sultanı Rükneddin Süleyman Şah tarafından son verilmiştir.
Günümüze;
- Kale Camii
- Tepsi Minare
- Üç Kümbetler
- Mama Hatun Türbesi
- Micingerd Kalesi
gibi eserler bırakmışlardır.
Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1071 | Malazgirt Savaşı; Saltuk Bey Selçuklu ordusunda |
| 1072 | Erzurum merkezli Saltuklu Beyliği |
| 1132–1168 | İzzeddin Saltuk dönemi; beylik Tercan’dan Tahir Gediği’ne uzanır |
| 1179 | Erzurum Ulu Camii (Nasıreddin Muhammed döneminde) |
| XII. yy sonu | Mama Hatun dönemi; Tercan’da türbe ve kervansaray |
| 1202 | II. Rükneddin Süleymanşah Erzurum’u alır, beylik sona erer |
Sıkça Sorulan Sorular
Saltukluları kim kurdu?
Malazgirt Savaşı’na katılan Selçuklu komutanı Ebu’l-Kasım Saltuk Bey, 1072’de Erzurum ve çevresinde kurdu.
Malazgirt’ten sonra Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliği hangisidir?
Sınavlarda Saltuklular kabul edilir. Aynı dönemde Mengücekliler, Danişmentliler ve Artuklular da kurulmuştur.
Saltuklulara kim son verdi?
Türkiye Selçuklu Sultanı II. Rükneddin Süleymanşah, 1202’de Erzurum’u alarak beyliğe son verdi.
Mama Hatun Türbesi nerededir?
Erzincan’ın Tercan ilçesindedir. Saltuklu hükümdarı Mama Hatun adına yapılmıştır; yanında aynı adı taşıyan kervansaray bulunur.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Saltuklular” maddesi.
- Osman Turan, Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi, Ötüken Neşriyat.
- MEB, Ortaöğretim Tarih 9 ders kitabı.
Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ortaöğretim Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları.
Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.
| Görsel Kaynakları: http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/content/erzurum-uc-kumbetler-0 https://tr.pinterest.com/pin/288371182390392933/?lp=true |
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026
){kind=link}
Cevap Yok