Babiller (MÖ 1894 – MÖ 539)

Kısaca

Babiller, Güney Mezopotamya’da başkenti Babil olan Sami kökenli uygarlıktır. İlk Babil Devleti’ni Amurrular kurdu; en ünlü kralı Hammurabi, kendi adıyla anılan kanunları hazırlattı. Devlete MÖ 1595’te Hititler son verdi. MÖ 626’da kurulan Yeni Babil (Keldani) Devleti, II. Nebukadnezar döneminde en parlak çağını yaşadı ve MÖ 539’da Perslerce yıkıldı. Asma Bahçeler, İştar Kapısı ve altmışlık sayı sistemi en bilinen mirasıdır.

İki Babil Devleti

📌 SINAV NOTU: Hammurabi Kanunları en bilinen yazılı kanunlardır ama en eskisi değildir. Ders kitaplarında ilk yazılı kanunlar olarak Sümer kralı Urkagina‘nın reformları geçer; günümüze ulaşan en eski kanun metni ise Urnammu Kanunları’dır.

Bugünkü dersimizde Mezopotamya’nın en önemli uygarlıklarından biri olan Babiller veya diğer bir ismiyle Amurlular‘ı inceleyeceğiz. Hammurabi Kanunları ve Babil’in Asma Bahçeleri ne gibi bir öneme sahip yine bu dersimizde görmüş olacağız.

Babiller, MÖ 2. binyılın başlarından (I. Babil Hanedanı yaklaşık MÖ 1894) MÖ 539’a kadar Mezopotamya’nın güneyinde varlığını sürdüren antik bir uygarlıktır. Arabistan’dan Filistin ve Suriye’ye göç eden Amurlular tarafından kurulmuş olup başkentleri Babil‘dir. En önemli hükümdarları ise Hammurabi‘dir. Kral II. Nebukadnezar ise Babillere en parlak dönemini yaşatmıştır. Kral II. Nebukadnezar Kudüs’ü işgal etmiş (MÖ 587/586)ve Yahuda Krallığını tahrip ederek nüfusun büyük bir bölümünü sürgün etmiştir. Bu sürgün dönemi, Yahudi tarihi ve kültüründe önemli bir yer tutmaktadır.

Babillerin matematik ve geometriye katkıları da olmuştur. Babiller, pi sayısının yaklaşık değerini 3,125 olarak kullanmışlardır. Bu değer, günümüzde kullanılan pi sayısına oldukça yakındır. Ayrıca Sümerlerden aldıkları altmışlık sayı sistemini geliştirmişlerdir; bugün saatin 60 dakika, dakikanın 60 saniye ve çemberin 360 derece olması bu sisteme dayanır. Bunun yanında su kanalları açmak için ise geometriden yararlanmışlardır.

Hammurabi Kanunları

• Kendini “Adaletin Kralı” olarak gören Babil Kralı Hammurabi tarafından M.Ö. 1750 civarında hazırlanmıştır.
• Günümüze kadar ulaşan en eski yazılı kanunlardan biridir.
• Ceza, mülkiyet, ticaret gibi birçok konuda düzenlemeler içerir.
• Caydırıcılık amacıyla ağır cezalar öngörmüştür. Yani “Dişe diş, göz göz.” prensibi benimsenmiştir. Örneğin;
  • “Bir adam başka bir adamın gözünü kör ederse, onun da gözü kör edilir.” (madde 196)
  • “Bir adam dengi olan birinin dişini kırarsa, onun da dişi kırılır.” (madde 200)
  • “Bir ustanın yaptığı ev çöker ve ev sahibinin oğlunu öldürürse, ustanın oğlu öldürülür.” (madde 230)
• Hammurabi Kanunları’nın yazılı olduğu stel, Paris’teki Louvre Müzesi‘nde sergilenmektedir.

Babil’in Asma Bahçeleri

• Babil’in Asma Bahçeleri, Kral II. Nebukadnezar tarafından M.Ö. 605-562 yılları arasında inşa edilmiştir.
• Dünyanın yedi harikasından biri olarak kabul edilir.
• Bahçeler, teraslar halinde inşa edilmiştir ve sulama sistemi ile sulanmıştır.
  • Teraslar, taş ve kerpiçten inşa edilmiştir.
  • Antik yazarlara göre sulama, Fırat’tan su çeken zincirli bir düzenekle sağlanıyordu.
• Bahçelerde palmiye ağaçları, meyve ağaçları, çiçekler ve çeşitli süs bitkileri yetiştirilmiştir.
• Bahçelerin Kral II. Nebukadnezar’ın eşi Amytis için memleketini hatırlatması amacıyla inşa edildiği düşünülmektedir.
• Babil’in Asma Bahçeleri, antik dünyanın en görkemli yapılarından biri olarak kabul edilir.
• Bahçeler, mühendislik ve mimarlık alanındaki gelişmişliği gösterir.

💡 Asma Bahçeler’in varlığı arkeolojik olarak kesin biçimde kanıtlanamamıştır; bilgilerin çoğu sonraki dönem Yunan yazarlarına dayanır.

Babil Kulesi

• Babil Kulesi, Tevrat’ta anlatılan bir kuledir.
  • Kulenin, gökyüzüne ulaşmak için inşa edildiği rivayet edilir.
  • Tanrı’nın, insanların kibirlerini cezalandırmak için dillerini karıştırarak kulenin tamamlanmasını engellediği söylenir.
• Kulenin Babil şehrinde inşa edildiği düşünülmektedir.

💡 Babil Kulesi anlatısının ilham kaynağının, Babil’deki Marduk tapınağına ait yedi katlı Etemenanki zigguratı olduğu düşünülür.

Babillerin Özellikleri

Babiller hakkında bildiklerimizi kısaca toparlayacak olursa;

• Amurlular tarafından kurulmuşlardır.
• Başkentleri Babil‘dir.
• En önemli hükümdarları olan Hammurabi tarafından Hammurabi Kanunları hazırlanmıştır.
• Kral II. Nebukadnezar en parlak dönemini yaşatmıştır.
• Babil’in Asma Bahçeleri, İştar Kapısı ve Babil Kulesi anlatısına ilham veren Etemenanki zigguratı en bilinen eserleridir.
• Pi sayısının yaklaşık değerini 3,125 olarak kullanmışlardır.
• Altmışlık sayı sistemini geliştirmişlerdir; saatin 60 dakika olması bu sisteme dayanır.
• Tarihte iki kez kurulan Babillerin ilkine Hititler, ikincisine (Yeni Babil / Keldani Devleti) ise Persler son vermiştir.

Kronoloji

Mezopotamya’nın diğer uygarlıkları: Sümerler · Akadlar · Asurlular · Hititler · Ünite: İnsanlığın İlk Dönemleri

Sıkça Sorulan Sorular

Hammurabi Kanunları neden önemlidir?

Ceza, aile, mülkiyet ve ticareti düzenleyen, bütünüyle günümüze ulaşan en kapsamlı eski kanunlardan biridir. “Kısasa kısas” ilkesine dayanır ve cezalar kişinin toplumsal sınıfına göre değişir.

Babil’in Asma Bahçeleri’ni kim yaptırdı?

Geleneğe göre Yeni Babil Kralı II. Nebukadnezar, eşi Amytis için yaptırdı. Dünyanın yedi harikasından biri sayılır.

Babillere kim son verdi?

I. Babil Devleti’ne MÖ 1595’te Hititler, Yeni Babil Devleti’ne MÖ 539’da Pers Kralı Kiros son verdi.

Babillerin bilime katkısı nedir?

Altmışlık sayı sistemini geliştirdiler, pi sayısını 3,125 olarak kullandılar, gök cisimlerini düzenli gözlemleyerek astronomi kayıtları tuttular.

Kaynakça

• Ekrem Memiş, Eskiçağ Mezopotamya Tarihi, Ekin Yayınevi.
• Hammurabi Kanunları steli, Louvre Müzesi (Sb 8) kayıtları.
• MEB, Ortaöğretim Tarih 9 ders kitabı.

Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları.

Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.

Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026