Hititler (MÖ 1700-MÖ 700)

Kısaca

Hititler, Hint-Avrupa kökenli olup Kızılırmak kavsinde, başkenti Hattuşaş (Boğazköy, Çorum) olan, Anadolu’da siyasi birliği ilk kez sağlayan devleti kurdular. Çok tanrılı oldukları için “bin tanrılı halk” diye anıldılar. Krala Tabarna, kraliçeye Tavananna, meclise Pankuş, kralların yıllıklarına Anal denirdi. Mısır’la imzaladıkları Kadeş Antlaşması bilinen en eski yazılı barış antlaşmalarındandır. Devlet MÖ 1200 civarında yıkıldı; Geç Hitit şehir devletleri MÖ 700’lere kadar yaşadı.

📌 SINAV NOTU: Anadolu’da tarih çağları Asur ticaret kolonileriyle başladı; Anadolu’da ilk siyasi birliği Hititler kurdu. Hitit kanunlarında kısas yerine çoğunlukla tazminat cezası vardır.

Bu dersimizde Anadolu’nun en önemli uygarlıklarından biri olan ve soru olarak sıkça karşımıza çıkan Hititler konusunu işleyeceğiz. Hititler kimdir, Hititler nerede yaşamıştır, Hititlerin merkezi neresidir, Hititlerin özellikleri nelerdir gibi soruları da dersimizde cevaplamış olacağız.

Hint-Avrupa kökenli olup Kafkaslar ya da Balkanlar üzerinden Orta Anadolu’ya gelerek Kızılırmak boylarına yerleşen Hititler önce küçük ve bağımsız şehir devletleri olarak örgütlense de MÖ 1700’de Kral Labarna (I. Hattuşili) bu devletleri birleştirerek Anadolu’da siyasi birliği kurmuştur. Hititlerin başkenti bugün Çorum şehrimizde yer alan Hattuşaş (Boğazköy)‘dür.

Kadeş Barış Antlaşması (MÖ 1259)

Hititler topraklarını Suriye’nin kuzeyine kadar genişletirken Mısır Krallığı da bu topraklar üzerine hak iddia etmeye başlamıştır. Suriye’nin kuzeyinde her iki devlet de denk duruma gelmiş ve çıkarları kesişmiştir. Bunun üzerine Mısır Firavunu II. Ramses ile Hitit Kralı II. Muvatalli, MÖ 1274’te Kadeş şehri yakınlarında büyük bir savaş yapmışlardır. Bu savaşın sonucu net olarak bilinmemekle birlikte, her iki taraf da ağır kayıplar vermiştir. Bu durum, her iki devleti de barışa yönelmeye teşvik etmiştir. Böylece II. Ramses ile Hitit Kralı III. Hattuşili arasında MÖ 1259’da Kadeş Barış Antlaşması imzalanmıştır (ders kitaplarında tarih çoğunlukla MÖ 1280 olarak geçer).

📌 SINAV NOTU: Kadeş Barış Antlaşması tarihin bilinen ilk yazılı antlaşmasıdır.

Hititler’de Devlet Yönetimi

Hititlerin tapındığı tanrılar arasında doğa tanrıları, savaş tanrıları, bereket tanrıları, yeraltı tanrıları ve daha birçok tanrı bulunmaktadır. Her tanrının kendine özgü bir gücü ve sorumluluğu vardı ve Hititler bu tanrılara ibadet ederek onların desteğini ve korumasını almaya çalışıyorlardı. Ayrıca Hititler, Anadolu içinde yaşayan diğer toplumların tanrılarına da inanıyorlardı. Hitit devletine bu çok tanrılı inanışları nedeniyle “Bin Tanrı İli” denilmiştir.

Tabarna ve Tavananna, Hitit kraliyet çiftinin unvanlarıdır ve Hititçe’de “egemen kral” ve “egemen kraliçe” anlamlarına gelir. Hitit kralına Tabarna veya Labarna denirken, Hitit kraliçesine Tavananna denilmektedir. Bu unvanlar, Hitit kraliyet ailesinin en yüksek makamlarını temsil eder ve kraliyet gücünün ve meşruiyetinin sembolüdür. Hitit kralları ayrıca başrahip, başyargıç ve başkomutandır.

Hititlerde bir meclis veya kurul şeklinde çalışan bir organizasyona Pankuş adı verilmektedir. Kraliyet ailesi fertlerinin yanında sarayda görevli olan yetkililer ve çeşitli kademelerdeki askerler de bu kurumun elemanlarıdır. Pankuş, her ne kadar tam bağımsız bir meclis yapısında olmasa bile, bu türden bir kurumun tarihteki en eski örneklerinden biridir. Bu mecliste gerektiğinde kral ve kraliçe bile yargılanabilmektedir.

Hitit kralları her yıl tanrılara hesap vermek için Anal adında yıllık raporları sunmuşlardır.

Hititler, Mezopotamya kanunlarını almış ve Anadolu’nun ilk kanunlarını oluşturmuşlardır. Bu kanunlarda kadın haklarına, ölüm ve işkence cezası yerine tazminat cezalarına yer vermişlerdir. Hukuk tarihinde ilk defa kasten insan öldürme ve kazara insan öldürmeyi ayırmışlardır.

Hititlerin Özellikleri

Hititler hakkında genel bir bilgi edindikten sonra Hititlerin özelliklerini maddeler halinde kısaca tekrar sıralayıp konumuzu bitirelim.

• Başkentleri “Hattuşaş (Boğazköy)” ‘tır.
• Mısırlılar ile tarihin bilinen ilk yazılı antlaşması olan Kadeş Antlaşması’nı yapmışlardır.
• Çok tanrılı inanışa sahip oldukları için “Bin Tanrı İli” denilmiştir.
• Krallarına “Tabarna” veya “Labarna“, kraliçelerine ise “Tavananna” denilmektedir.
• “Pankuş” adını verdikleri meclisleri bulunmaktadır.
• Asurlular‘dan öğrendikleri çivi yazısı ile Anadolu’ya özgü (Luvi) hiyeroglif yazısını kullanmışlardır.
• Krallar yaşanan olayları “Anal” adındaki yıllıklara yazarak tanrılarına sunmuşlardır.
• Hitit Devleti MÖ 1200 civarında Deniz Kavimleri göçleri sırasında yıkılmıştır. Güneydoğu Anadolu ve Suriye’deki Geç Hitit şehir devletlerine ise MÖ 700’lerde Asurlular son vermiştir.
• “Güneş Kursu“, “Yazılıkaya” ve “İvriz Kabartması” Hititlerle anılan en önemli sanat eserleridir. (Güneş Kursu aslında Hititlerden önce Anadolu’da yaşayan Hattilere aittir; İvriz ise Geç Hitit dönemi eseridir.)

Anadolu Uygarlıkları Karşılaştırma

Kronoloji

Sıkça Sorulan Sorular

Hititlerin başkenti neresidir?

Hattuşaş’tır. Bugün Çorum’un Boğazkale ilçesindedir ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.

Kadeş Antlaşması kimler arasında yapıldı?

Mısır Firavunu II. Ramses ile Hitit Kralı III. Hattuşili arasında yapıldı. Antlaşmanın Hattuşaş’ta bulunan Akadca kil tablet kopyası İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ndedir.

Hititlere kim son verdi?

Hitit Devleti MÖ 1200 civarında Deniz Kavimleri göçleri sırasında yıkıldı. Geç Hitit şehir devletlerine ise MÖ 700’lerde Asurlular son verdi.

Pankuş nedir?

Kraliyet ailesi, saray görevlileri ve komutanlardan oluşan, kralın yetkilerini sınırlayan danışma meclisidir.

Kaynakça

• Ekrem Akurgal, Anadolu Uygarlıkları, Net Turistik Yayınlar.
• Trevor Bryce, The Kingdom of the Hittites, Oxford University Press.
• MEB, Ortaöğretim Tarih 9 ders kitabı.

Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları.

Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.

Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026