Anadolu Selçuklu Devleti Önemli Notlar

Anadolu Selçuklu Devleti ünitesinin artık sonuna gelmiş bulunuyoruz.

Bu yazıda sizlerle beraber ünitenin özeti sayılabilecek ve sınavlarda karşımıza çıkabilecek önemli bilgileri tekrar hatırlıyor olacağız.

Ünitenin tamamını tek dosyada çalışmak isterseniz özet PDF’i indirebilir, konuları hareketli haritalarla anlattığımız kısa videolar için YouTube kanalımıza, ünite ile ilgili sorular için Instagram sayfamıza göz atabilirsiniz.

Anadolu (Türkiye) Selçuklu Devleti Kısaca

Anadolu Selçuklu Devleti, 1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından 1075’te İznik merkezli olarak kuruldu. Haçlı seferleri yüzünden merkez Konya’ya taşındı. Miryokefalon (1176) ile Anadolu’nun Türk yurdu olduğu kesinleşti, I. Alaaddin Keykubad döneminde devlet en parlak çağını yaşadı. Kösedağ (1243) yenilgisiyle Moğol hâkimiyetine giren devlet 1308’de sona erdi ve Anadolu’da ikinci beylikler dönemi başladı.

Sınavda En Çok Sorulan “İlk”ler

Anadolu Selçuklu Devleti Önemli Notlar

Kuruluş ve Haçlı Seferleri

Malazgirt’ten sonra Anadolu’ya gelen Türkmen boyları kısa sürede bölgeye yayıldı. Süleyman Şah İznik’i merkez yaparak Bizans’a karşı ilerledi. Devletin bu ilk yıllarında Anadolu’da Danişmentliler, Saltuklular, Mengücekliler ve Artuklular gibi beylikler de vardı; Selçuklular Anadolu birliğini sağlamak için hem Bizans’la hem de bu beyliklerle mücadele etti. 1096’da başlayan I. Haçlı Seferi sırasında İznik kaybedildi ve başkent Konya’ya taşındı.

✴️ Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurucusu; Kutalmışoğlu Süleyman Şah’tır.

✴️ I. Haçlı Seferi’nde İznik Haçlıların eline geçmiş , bunun üzerine başkent Konya’ya taşınmıştır.

I. Mesud ve II. Kılıç Arslan Dönemi

I. Mesud döneminde devlet II. Haçlı Seferi’ni (1147–1149) başarısızlığa uğrattı ve iç düzeni kurdu. Oğlu II. Kılıç Arslan, Danişmentlileri ortadan kaldırarak Anadolu birliğine yaklaştı; Bizans İmparatoru Manuel Komnenos’u 1176’da Miryokefalon’da yendi. Bu zaferden sonra Bizans, Anadolu’yu Türklerden geri alma umudunu yitirdi.

✴️ I. Mesut Dönemi’nde Avrupalılar tarafından Anadolu ilk defa “Türkiye” adıyla anılmaya başlamıştır.

✴️ I. Mesut Dönemi’nde ilk Türkiye Selçuklu parası (bakır) bastırılmıştır.(Ekonomik bağımsızlık kazanılmıştır.). Yine bu dönemde Anadolu Selçuklu Devleti’nin bayındırlık ve kurumsallaşma faaliyetleri başlamıştır.

✴️ II. Kılıçarslan Dönemi’nde Bizans ile Miryokefalon Savaşı (1176) yapılmıştır. Bizans ordusu ağır bir yenilgiye uğramış ve bu savaş sonucunda Anadolu’nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir.

✴️ II. Kılıçarslan Dönemi’nde, ilk defa altın ve gümüş para bastırılmıştır. (Ekonominin güçlendiğini gösterir. )

Denizlere Açılma: I. Gıyaseddin Keyhüsrev ve I. İzzeddin Keykavus

XIII. yüzyılın başında Selçuklular ticaret yollarını denetlemek için kıyılara yöneldi. Antalya ve Sinop’un alınmasıyla devlet hem Akdeniz’e hem Karadeniz’e açıldı; Anadolu, doğu ile batı arasındaki ticaretin geçiş noktası hâline geldi. Bu dönemde yol boyunca kervansaraylar yapıldı, tüccarların zararlarını devletin karşıladığı bir sigorta uygulaması başlatıldı.

✴️ I. Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi’nde Antalya fethedilerek ilk defa denizcilik faaliyetlerine başlandı. Böylece Anadolu Selçukluları ilk defa Akdeniz’e inmiş oldu.

✴️ I. Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi’nde Venediklilerle ilk defa bir ticaret antlaşması imzalandı.

✴️ I. İzzeddin Keykavus Dönemi’nde Sinop’un alınmasıyla birlikte Anadolu Selçuklu Devleti ilk defa Karadeniz’e ulaştı.

En Parlak Dönem: I. Alaaddin Keykubad

I. Alaaddin Keykubad (1220–1237) döneminde Alanya (Alaiye) alındı, Kırım’a deniz aşırı sefer yapıldı ve Anadolu’nun büyük kısmı tek yönetim altında toplandı. Doğudan gelen Harzemşahlar 1230’da Yassıçemen’de yenildi. Ancak bu zafer, Harzemşahlarla Moğollar arasındaki engeli de ortadan kaldırdı.

✴️ I. Alaaddin Keykubat Dönemi’nde , Türkiye Selçuklu Devleti en parlak dönemini yaşadı.

✴️ Yine I. Alaaddin Keykubat Dönemi’nde, Anadolu Türk siyasi birliği büyük ölçüde sağlandı.

✴️ I. Alaaddin Keykubat Dönemi’nde, Kırım’ın Suğdak limanına ilk defa bir deniz aşırı sefer düzenlendi.

✴️ I. Alaaddin Keykubat Dönemi’nde, Harzemşahlar‘a karşı 1230 Yassıçemen Savaşı kazanıldı. Fakat bu savaştan bir süre sonra Harzemşahlar yıkıldı ve Anadolu Moğol istilasına açık hale geldi.

Kösedağ ve Moğol Hâkimiyeti

II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Babai İsyanı (1240) devleti sarstı. 1243’te Moğollara karşı Kösedağ’da alınan yenilgiyle Selçuklular Moğollara bağlı hâle geldi. Merkezî otorite zayıfladı, uç bölgelerde Türkmen beylikleri güçlendi. Devlet 1308’de tamamen sona erdi.

✴️ II. Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi’nde ortaya çıkan Baba İshak (Babailer) İsyanı ise Türkiye Tarihi’nde çıkan ilk dini nitelikli isyandır.

✴️ II. Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi’nde Moğollarla yapılan Kösedağ Savaşı (1243) sonucunda Anadolu Türk siyasi birliği bozuldu ve Anadolu’da yeniden birçok beylik kuruldu. (Kösedağ Savaşı bu yönüyle 1402 Ankara Savaşı’na benzerlik gösterir.).

Beylikler Dönemine Geçiş

✴️ Karamanoğlu Mehmet Bey Dönemi’nde Türkçe resmi dil haline getirildi. Ayrıca Karamanoğulları Beyliği Anadolu’da Türkçeyi ilk defa resmi dil haline getiren beyliktir (13 Mayıs 1277).

✴️ Karamanoğulları, Osmanlıları en fazla uğraştıran beyliktir.

✴️ Karesioğulları Beyliği, Osmanlı’nın aldığı ilk beyliktir. Bu beylik Osmanlı donanmasının temelini oluşturmuştur.

Ayrıntılı bilgi için: Anadolu’da İkinci Beylikler Dönemi · Anadolu Selçuklu Mimari ve Sanat · Anadolu Selçuklu ünite sayfası

Kronoloji

Çıkmış Sorular

Bu üniteden çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2024 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2026 TYT Tarih Soruları.

Sıkça Sorulan Sorular

Anadolu Selçuklu Devleti’ni kim kurdu?

Anadolu (Türkiye) Selçuklu Devleti’ni 1075’te Kutalmışoğlu Süleyman Şah kurdu. İlk merkez İznik’ti; I. Haçlı Seferi’nden sonra başkent Konya oldu.

Miryokefalon Savaşı’nın önemi nedir?

1176’da II. Kılıç Arslan’ın Bizans’ı yendiği Miryokefalon Savaşı ile Bizans’ın Anadolu’yu geri alma umudu sona erdi ve Anadolu’nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.

Anadolu Selçuklu Devleti’nin en parlak dönemi hangisidir?

I. Alaaddin Keykubad dönemi (1220–1237) devletin en parlak dönemidir. Bu dönemde Alanya alındı, Suğdak seferi yapıldı ve Yassıçemen Savaşı kazanıldı.

Kösedağ Savaşı’nın sonuçları nelerdir?

1243 Kösedağ Savaşı’nda Moğollara yenilen Selçuklular Moğol hâkimiyetine girdi. Anadolu Türk siyasi birliği bozuldu ve beylikler dönemi başladı. Bu yönüyle 1402 Ankara Savaşı’na benzer.

Türkçeyi resmî dil ilan eden ilk beylik hangisidir?

Karamanoğlu Mehmet Bey, 13 Mayıs 1277’de yayımladığı fermanla Türkçeyi resmî dil ilan etti. Bu nedenle Karamanoğulları, Anadolu’da Türkçeyi resmî dil yapan ilk beyliktir.

Kaynakça

• Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye, Ötüken Neşriyat.
• Ali Sevim, Erdoğan Merçil, Selçuklu Devletleri Tarihi, Türk Tarih Kurumu.
• Claude Cahen, Osmanlılardan Önce Anadolu, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• TDV İslâm Ansiklopedisi, “Türkiye Selçukluları” maddesi.
• MEB, Ortaöğretim Tarih 10 ders kitabı.

Bu bilgiler Ergün YILDIRIM hocamızın notlarından derlenerek hazırlanmıştır.

Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026