Bugün, Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlık mücadelesinin simgesi olan İstiklal Marşı’nın TBMM tarafından kabulünün 104. yılını kutluyoruz. Bu marş, sadece bir şiir değil; Anadolu’nun en karanlık günlerinde halkı birleştiren, ordunun moralini yükselten ve bağımsızlık ateşini körükleyen bir manifesto niteliğinde. Peki, bu destansı metin nasıl ortaya çıktı? Hangi zorlukların üstesinden gelindi? Ve basın, bu süreçte nasıl bir rol oynadı? Gelin, İstiklal Marşı’nın hikayesine birlikte bakalım.
Zorlu Bir Dönem ve Bir Marş İhtiyacı
20. yüzyılın başları, Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşü ve Anadolu’nun işgalle boğuştuğu yıllardı. Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı ve ardından gelen işgaller, milleti hem fiziksel hem de manevi anlamda tüketmişti. Millî Mücadele’nin başlamasıyla birlikte, dağınık haldeki direniş gruplarını birleştirecek, halka umut aşılayacak bir “ruh” gerekiyordu. İşte bu ruh, Mehmet Akif Ersoy’un kaleminden dökülen İstiklal Marşı oldu.
Ankara’da 23 Nisan 1920’de açılan Büyük Millet Meclisi, resmi törenlerde çalınacak bir milli marşın eksikliğini hissediyordu. Dönemin Maarif Vekaleti, bir yarışma düzenleyerek şairleri göreve çağırdı. Ancak Mehmet Akif, ödül nedeniyle yarışmaya katılmadı. Onun yerine, dönemin aydınları ve siyasetçileri, bu marşı ancak Akif’in yazabileceğine inanıyordu. Nitekim Maarif Vekili Hamdullah Suphi’nin ikna edici mektubuyla Akif, ödülü reddetme şartıyla eseri kaleme aldı.
Taceddin Dergâhı’nda Doğan Bir Destan
Mehmet Akif, Ankara’nın samimi bir mahallesindeki Taceddin Dergâhı’nda gece gündüz demeden çalıştı. Mısralar, sadece kağıda dökülen sözler değil; cephede savaşan askerlerin haykırışı, anaların duaları ve vatan toprağının iniltisiydi. 17 Şubat 1921’de tamamlanan marş, önce Hakimiyet-i Milliye gazetesinde, ardından Sebilürreşad dergisinde yayımlandı.
12 Mart 1921’de Meclis’te okunduğunda milletvekilleri ayakta alkışladı. Mustafa Kemal Atatürk, “Bu marş, bizim inkılabımızın ruhunu anlatır” diyerek özellikle “Hakkıdır hür yaşamış bayrağımın hürriyet” dizesini vurguladı. Kabul edilen marş, 550 liralık ödülü reddeden Akif tarafından Darülmesai’ye bağışlandı. Bu davranış, onun vatan sevgisinin ve alçakgönüllülüğünün bir kanıtıydı.
İstikbal Gazetesi ve Millî Birlik
İstiklal Marşı’nın halka ulaşmasında basın kritik bir rol oynadı. Özellikle Trabzon’da yayınlanan İstikbal Gazetesi, Millî Mücadele’yi destekleyen yayınlarıyla dikkat çekti. Gazete, marşın kabulünün ardından 18 Mart 1921’de tüm kıtalarını sayfalarına taşıdı. Başyazar Faik Ahmet Barutçu’nun kalemiyle, Anadolu’nun dört bir yanındaki direnişçilere moral oldu.
İstikbal Gazetesi, sadece marşı yayınlamakla kalmadı; Yunan işgali, iç isyanlar ve cephe haberleriyle halkı bilinçlendirdi. Örneğin, 1921’deki Sakarya Muharebesi öncesinde “Fedakârlık Anları” başlıklı yazılar, millete dayanışma çağrısı yaptı. Gazete, Mehmet Akif’in “Amin” gibi şiirlerini de paylaşarak maneviyatı güçlendirdi.
İstiklal Marşı’nın Bugünkü Yansımaları
104 yıl sonra İstiklal Marşı, hâlâ Türkiye’nin ortak değerlerini temsil ediyor. Okullarda, resmi törenlerde ve spor karşılaşmalarında okunurken, her dizesi tarihin ağırlığını taşıyor. Mehmet Akif’in “Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım” sözü, milletin bağımsızlık kararlılığının simgesi.
Ancak unutmamalıyız ki bu marş, sadece geçmişin bir hatırası değil; bugünün mücadelelerine de ışık tutuyor. Toplumsal birlik, dayanışma ve vatan sevgisi, İstiklal Marşı’nın bize miras bıraktığı evrensel değerler.
İstiklal Marşı, bir milletin diriliş destanıdır. Onu her okuduğumuzda, Mehmet Akif’in ruhunu ve o zorlu günlerin azmini hissedelim. Çünkü bu marş, sadece dizelerden değil; bir milletin yüreğinden doğdu.
Kaynakça
- Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, “İstiklal Marşı’nın Millî Mücadele’deki Yeri ve Marş’ın Yazıldığı Dönemin İstikbal Gazetesi’ndeki Yansımaları”, Ömer Ali Keskin, 2023.
