12. Sınıf Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi 4. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Cevapları

Cevap: Keşmir. Halkının çoğunluğu Müslüman olan Keşmir’in mihrace tarafından Hindistan’a bağlanması 1948’de iki ülke arasında savaşa neden oldu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Soğuk Savaş Döneminde Hindistan ve Pakistan

Cevap: Nihat Erim. Süleyman Demirel’in istifasından sonra Nihat Erim başkanlığında partiler üstü bir hükûmet kuruldu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Türkiye’nin Darbe Tarihi

Cevap: Jim Crow. Bu yasa “eşit ama ayrı” anlayışıyla Afro-Amerikanları kamusal alanlarda beyazlardan ayırdı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Yumuşama Dönemi’nde Dünya

Cevap: EOKA. Georgios Grivas liderliğinde kurulan bu terör örgütü, adayı Yunanistan’a bağlama (Enosis) amacıyla önce İngilizlere, ardından Kıbrıs Türklerine saldırılar düzenledi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kıbrıs Barış Harekatı

Cevap: Camp David. Bu antlaşmalarla Mısır-İsrail barışının ve Filistinlilere özerklik verilmesinin esasları belirlendi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Arap-İsrail Savaşları

Cevap: Turgut Özal. Kutudaki ASALA ve Orta Doğu ifadeleri boşta kalır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Yumuşama Dönemi’nde Türkiye

Örnek cevap: Afganistan; Orta Asya, Güney Asya ve Orta Doğu’nun kesiştiği stratejik bir noktadadır. ABD’ye göre SSCB Afganistan’a yerleşirse daha güneye inerek Hint Okyanusu’na ve zengin petrol yataklarına sahip Orta Doğu’ya ulaşabilirdi; bu da ABD’nin bölgedeki çıkarlarını ve petrol yollarını tehdit ediyordu. ABD, Kenar Kuşak’ta SSCB’yi çevreleme politikası gereği mücahitlere silah ve para yardımı yaptı. Böylece SSCB’yi uzun ve masraflı bir savaşta yıpratmayı da amaçladı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orta Doğu ve Afganistan’da Meydana Gelen Gelişmeler

Örnek cevap: Petrol fiyatlarının bir yılda dört katına çıkması üretim maliyetlerini artırdı, talep ve üretim azaldı. İşsizlik ve enflasyon aynı anda yükseldi; ekonomik durgunlukla enflasyonun bir arada görüldüğü stagflasyon ortaya çıktı. Gelişmiş ülkeler enerji tasarrufu tedbirleri aldı, Uluslararası Enerji Ajansını kurdu, nükleer ve yenilenebilir enerji arayışlarını hızlandırdı. Bununla birlikte petrole ulaşabildikleri ve sanayi ürünlerini daha pahalıya satabildikleri için krizi gelişmekte olan ülkelere göre daha kısa sürede atlattılar.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Arap-İsrail Savaşları

Örnek cevap: Barış, eşitlik ve özgürlük talepleriyle başlayan gösteriler birçok ülkede hükûmetleri zor durumda bıraktı. ABD’de Vietnam Savaşı’na karşı protestolar, ABD’nin Vietnam’dan çekilmesinde etkili oldu; ırk ayrımcılığına karşı mücadele de güç kazandı. Fransa’da üniversite yönetmelikleri değişti. Çekoslovakya’daki Prag Baharı Sovyet tanklarıyla bastırılsa da 1989’daki Kadife Devrim’in tohumlarını attı. Türkiye’de ise olaylar zamanla şiddete dönüşerek 12 Mart 1971 Muhtırası’na giden süreci hızlandırdı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Yumuşama Dönemi’nde Dünya

Örnek cevap: ABD’nin 1975-1978 yılları arasında Türkiye’ye silah ve ticaret ambargosu uygulaması, iki ülke arasındaki gerginliği en üst seviyeye çıkardı. Türkiye 1969 tarihli Savunma ve İş Birliği Antlaşması’nı askıya aldı ve İncirlik dışındaki Amerikan üslerini Türk Silahlı Kuvvetlerinin denetimine aldı. Ambargo Türk ekonomisini zor durumda bıraktı ancak yerli savunma sanayisinin kurulması çalışmalarını hızlandırdı. Türkiye bu dönemde SSCB ile ekonomik iş birliğini geliştirdi; ilişkiler ancak 1978’de ambargonun kaldırılmasıyla normale dönmeye başladı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kıbrıs Barış Harekatı

Örnek cevap: 1950’de nüfusun yaklaşık dörtte biri şehirlerde yaşarken 1980’de bu oran yüzde 44’e yükseldi; Türkiye kırsal bir toplumdan kentli bir topluma dönüşmeye başladı. Tarımda makineleşme ve şehirlerdeki iş imkânları bu göçü hızlandırdı. Geniş aileler çekirdek ailelere dönüştü, gecekondu mahalleleri ve çarpık kentleşme ortaya çıktı. Köy ve şehir değerlerinin çatışması gecekondu kültürü ve arabesk gibi yeni kültürel olgular doğurdu; çocuk iş gücü ve altyapı yetersizliği gibi sorunlar yaşandı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Yumuşama Dönemi’nde Türkiye

Örnek cevap: 24 Ocak Kararları ile ithal ikameci sanayileşmeden vazgeçilerek ihracata dayalı serbest piyasa ekonomisine geçildi. Türk lirasının değer kaybetmesine izin verildi, ithalat serbestleşti, esnek kur politikası ve yabancı sermayeyi teşvik eden düzenlemeler uygulandı. 1985’te KDV getirildi, kamu iktisadi teşebbüslerinin özelleştirilmesine başlandı ve devletin ekonomideki payı azaldı. 1981-1990 arasında ekonomi istikrarlı büyüdü, ihracat ve sanayinin millî gelirdeki payı arttı; ancak dış borç ve enflasyon sorunları da sürdü.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Yumuşama Dönemi’nde Türkiye

Kitaptaki bilgilere göre bu iddialar, bazı küresel güçlerin Türkiye’ye baskı uygulamak için kullandığı bir araca dönüşmüştür. Fransa’nın 24 Nisan’ı anma günü ilan etmesi, Suriye’nin kuzeyi ve Doğu Akdeniz konusunda Türkiye ile görüş ayrılığı yaşadığı bir döneme denk gelmiştir. ABD Temsilciler Meclisi de 2019’da diasporanın iddialarını kabul eden tasarıyı, Barış Pınarı Harekâtı nedeniyle Türkiye’ye yaptırım öngören tasarıyla aynı gün kabul etmiştir. Yani bu iddialar tarihî bir tartışmadan çok, dış politika çıkarları doğrultusunda gündeme getirilen siyasi bir koz olarak kullanılmaktadır.

Türkiye, tarihî meselelerin siyasetçiler tarafından değil, arşivler açılarak tarihçiler tarafından değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Kendi arşivlerini araştırmacılara açmış, ilgili ülkelerden de aynı açıklığı beklemektedir. Baskılara boyun eğmeden millî çıkarlarını korumakta; Doğu Akdeniz’de uluslararası hukuktan doğan haklarına dayanarak sondaj çalışmalarını sürdürmüş, terör örgütlerine karşı Barış Pınarı Harekâtı’nı uluslararası baskılara rağmen devam ettirmiştir. Kısacası Türkiye hem bilimsel hem kararlı ve bağımsız bir tutum izlemektedir.

Cevap: D (II ve IV). Üye ülkelerin yönetim biçimlerinin birbirinden çok farklı olması ve askerî-ekonomik açıdan güçsüz kalmaları hareketin hedeflerine ulaşmasını zorlaştırdı. Üyelerin farklı coğrafyalarda bulunması tek başına bir başarısızlık nedeni değildir; üyeler emperyalist politika izleyen değil, tam tersine sömürgecilikten yeni kurtulmuş ülkelerdi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Bağlantısızlar | Üçüncü Dünya Ülkeleri

Cevap: A (Yalnız I). 1956 Süveyş Savaşı, ABD ve SSCB’nin birlikte İngiltere, Fransa ve İsrail’e baskı yapmasıyla sona erdi. Vietnam’da ABD, Afganistan’da SSCB amacına ulaşamadan çekildi; Kore’de ise iki süper güç karşı cephelerdeydi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Arap-İsrail Savaşları

Cevap: C. Petrol krizi enerji fiyatlarını hızla yükselterek ekonomide belirsizliği artırdı ve fiyat istikrarını bozdu. Büyümenin düşmesi, enflasyonun artması, alternatif enerji arayışı ve enerji politikalarının değişmesi ise krizin beklenen sonuçlarıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Arap-İsrail Savaşları

Cevap: C (I ve IV). SSCB, Kıbrıs Barış Harekâtı’nda Rumların yanında yer aldı; Türkiye de Afganistan’ın işgaline tepki göstererek Afgan mücahitlerini destekledi. Haşhaş Sorunu Türkiye ile ABD arasındaki bir meseleydi; 1973 Arap-İsrail Savaşı’nda ise Türkiye Sovyet uçaklarının Türk hava sahasını kullanmasına yardımcı oldu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Yumuşama Dönemi Türk Dış Politikası

Cevap: E (I, II ve III). Metinde yalnızca bazı ayrımcı uygulamaların yasalarla kaldırıldığı söylenir; ırkçılığın tamamen bittiği ya da Afro-Amerikanların beyazlarla tamamen eşit haklara kavuştuğu sonucuna varılamaz. Beyazların ayrımcılığa karşı çıktığına dair bir bilgi de yoktur. Afro-Amerikanların temel haklarından mahrum bırakıldığı (IV) ise metinden anlaşılır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Yumuşama Dönemi’nde Dünya

Cevap: C (I ve IV). ABD, Mısır’ı yanına çekerek ve İran-Irak Savaşı’nda iki tarafa da silah satarak kendi siyasi ve ekonomik çıkarlarını öncelemiş, iki ülkenin de zayıf çıkmasını isteyerek bölgedeki güç dengesini korumaya çalışmıştır. Savaşan iki tarafa silah satmak bölgesel barışı korumak ya da adil davranmakla bağdaşmaz.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İran-Irak Savaşı (1980-1988)

Cevap: C (I ve IV). Fransa’da kömür, petrol ve doğal gazın toplam payı yaklaşık yüzde 5 ile en düşüktür; bu yüzden hava kirliliğine en az yol açan ülke odur. Kanada yüzde 62,8 ile yenilenebilir enerjiyi en çok kullanan ülkedir. Fosil yakıt payı en yüksek ülke Çin değil, yaklaşık yüzde 82 ile Hindistan’dır; ABD’nin fosil yakıt payı da yüksek olduğu için karbon salımı en az olan ülke değildir.

Cevap: B (I ve II). Eğitim reformu, barış ve eşitlik gibi talepler evrensel olduğu ve protestolar savaş öncesinde kurulan uluslararası ekonomik ve siyasi düzeni sorguladığı için kısa sürede başka ülkelere yayıldı. Metinde siyasi rejimlerin değiştirilmek istendiğine veya kültürel değerlerin korunmasının amaçlandığına dair bir bilgi yoktur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Yumuşama Dönemi’nde Dünya

Cevap: D. İşçilerin birikimlerini sanayi yerine hizmet sektörüne yatırması, Türkiye’nin sanayileşmesine yeterli katkı sağlamadığı için olumsuz bir etkidir. İşsizliğin azalması, döviz girdisi ve dış ticaret açığının kapanması olumlu etkilerdir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Yumuşama Dönemi’nde Türkiye

Cevap: A (Yalnız I). Örnekler, yaşanan bazı olayların ve gösterilen dayanışmanın milletler arası ilişkileri olumlu etkilediğini gösterir. Bu yakınlaşma çıkar hesabıyla değil insani yardımlaşmayla oluşmuştur; yardımlaşma da gelişmiş ülkeden gelişmemiş ülkeye doğru tek yönlü değil, karşılıklıdır.