⚠ İslamiyet Öncesi Türk Tarihi ünitesi ile ilgili KPSS‘de her yıl ortalama 1 soru çıkmaktadır.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi Kısaca
Türklerin bilinen tarihi Orta Asya‘da başlar. İlk ana yurt; doğuda Kingan Dağları, batıda Hazar Denizi ve Ural Dağları, kuzeyde Altay Dağları, güneyde Tanrı Dağları ile Hindukuş arasında kalan geniş bozkırdır. Sert karasal iklim, Türklerin hayvancılığa dayalı, yaylak-kışlak arasında hareket eden konargöçer bir hayat sürmesini sağlamış; bu hayat tarzı ordu, devlet ve kültür anlayışlarını da şekillendirmiştir. (Orta Asya kültür merkezleri)
Türkler tarafından kurulduğu bilinen ilk devlet Asya Hun Devleti‘dir. Teoman döneminde güçlenen devlet, Mete Han (M.Ö. 209) zamanında dağınık Türk boylarını birleştirmiş, orduda onlu sistemi kurmuş ve Çin’i vergiye bağlamıştır. Taht kavgaları ve Çin entrikalarıyla zayıflayan devlet M.S. 48’de ikiye ayrılmıştır.
4. yüzyılda batıya ilerleyen Hunlar, 375’te Karadeniz’in kuzeyinden Avrupa’ya geçerek Kavimler Göçünü başlattı. Bu göç, Avrupa’nın siyasi ve etnik haritasını değiştirdi. Avrupa Hun Devleti en parlak dönemini Attila (434-453) zamanında yaşadı; Doğu Roma ile Türk-Bizans arasındaki ilk antlaşma olan Margus Antlaşması imzalandı.
552’de Bumin Kağan’ın kurduğu Göktürk Devleti, “Türk” adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devletidir. Doğuda kağan, batıda yabgu bulunan ikili teşkilat, en bilinen örneğini Göktürklerde vermiştir. 630-682 arasındaki fetret döneminde Çin hâkimiyetine giren Türkler, 639’da Kürşad İsyanı ile bağımsızlık mücadelesini sürdürdü. 682’de Kutluk Kağan’ın kurduğu II. Göktürk (Kutluk) Devleti, Çin’e karşı bağımsızlık mücadelesiyle kurulan ilk Türk devletidir. Bu dönemin en önemli mirası Orhun Yazıtlarıdır (Tonyukuk 720-725, Kül Tigin 732, Bilge Kağan 735).
744’te kurulan Uygurlar, yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir. Ordu-Balık gibi şehirler kurdular, Maniheizm’i benimsediler; kâğıt, matbaa ve Uygur alfabesiyle kültür alanında büyük bir birikim bıraktılar. 840’ta Kırgızların saldırısıyla devletleri yıkıldı ve güneye göç ettiler.
Bunlar dışında Avarlar (626’da İstanbul’u kuşatan ilk Türk topluluğu), Musevîliği kabul eden Hazarlar, Bulgarlar, Macarlar, Peçenekler, Uzlar ve Kıpçaklar Avrupa’da; Karluklar, Türgişler, Akhunlar ve Kırgızlar Asya’da devletler kurdu. Bütün bu devletlerde kut anlayışı, kurultay, töre ve Gök Tanrı inancı ortak unsurlardı. (Kültür ve medeniyet)
Ünitenin Konuları
NOT: İstediğiniz başlığın üzerine tıklayarak ilgili konuya gidebilirsiniz.
Bu ünitede neler öğreneceğiz?
- TÜRK ADININ ANLAMLARI
- ORTA ASYA KÜLTÜR MERKEZLERİ
- İSKİTLER (SAKALAR)
- ASYA HUN DEVLETİ (BÜYÜK HUN DEVLETİ) VE KAVİMLER GÖÇÜ
- AVRUPA HUN DEVLETİ (374-469)
- AVRUPA’DA KURULAN DİĞER TÜRK DEVLETLERİ
- ORTA ASYA’DA KALAN DİĞER TÜRK BOYLARI VE KURULAN TÜRK DEVLETLERİ
- İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK DEVLETLERİ KÜLTÜR VE MEDENİYETİ
- ÜNİTE İLE İLGİLİ ÖNEMLİ NOTLAR
Sınavda En Çok Çıkan 10 Bilgi
- Türkler tarafından kurulan bilinen ilk devlet Asya Hun Devleti’dir.
- Orduda onlu sistemi kuran hükümdar Mete Han’dır.
- Kavimler Göçü (375), Avrupa’nın siyasi ve etnik haritasını değiştirmiştir.
- Türklerle Bizans arasındaki ilk antlaşma Margus Antlaşması’dır (435).
- “Türk” adını devlet adı olarak ilk kullanan devlet Göktürklerdir.
- Çin’e karşı bağımsızlık savaşı vererek kurulan ilk Türk devleti II. Göktürk (Kutluk) Devleti’dir.
- Orhun Yazıtları, “Türk” adının geçtiği bilinen ilk Türkçe yazılı belgelerdir.
- Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti Uygurlardır.
- İstanbul’u ilk kuşatan Türk topluluğu Avarlardır (626).
- Musevî dinini kabul eden tek Türk devleti Hazarlardır.
Çıkmış Sorular
Bu üniteden çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2024 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 TYT Tarih Soruları
Sıkça Sorulan Sorular
Türklerin kurduğu ilk devlet hangisidir?
Türkler tarafından kurulduğu bilinen ilk devlet Asya Hun (Büyük Hun) Devleti’dir.
“Türk” adını ilk kullanan devlet hangisidir?
“Türk” adını resmî devlet adı olarak ilk kullanan devlet 552’de kurulan Göktürk Devleti’dir.
Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti hangisidir?
Uygurlar (744-840), şehirler kurarak yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir.
Orhun Yazıtları ne zaman dikildi?
Tonyukuk Yazıtı 720-725, Kül Tigin Yazıtı 732 ve Bilge Kağan Yazıtı 735 yıllarında dikilmiştir.
Kaynakça
- Bahaeddin Ögel, İslamiyetten Önce Türk Kültür Tarihi, Türk Tarih Kurumu.
- İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü, Ötüken Neşriyat.
- Talat Tekin, Orhon Yazıtları, Türk Dil Kurumu.
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Hunlar”, “Göktürkler”, “Uygurlar” maddeleri.
- MEB, Ortaöğretim Tarih 9 ders kitabı.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026
