⚠️ 2026 KPSS Ön Lisans‘taki 27 tarih sorusunun 2’si İlk Türk-İslam Devletleri’nden, 1’i Türkiye Selçuklu’dan geldi (sorular ve konu dağılımı).
İlk Türk-İslam Devletleri Kısaca
İlk Türk-İslam Devletleri ünitesi, Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinden sonra Orta Asya, İran, Mısır ve Anadolu’da kurdukları devletleri ve bu devletlerin kültürünü inceler. Ünite Talas Savaşı (751) ile başlar; Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçuklularla devam eder; Mısır’daki Türk devletleri, Anadolu’daki ilk beylikler ve kültür-medeniyet konularıyla tamamlanır.
1. İslamiyet’e geçiş: Abbasiler ile Çin arasındaki Talas Savaşı’nda Karlukların Abbasiler yanında yer alması, Türklerle Araplar arasındaki düşmanlığı bitirdi ve Türklerin İslamiyet’e geçişini hızlandırdı. Karahanlılar (840–1212) ilk Müslüman Türk devleti oldu; Türkçeyi resmî dil olarak kullandılar.
2. Gazneliler ve Büyük Selçuklu: Gaznelilerin en ünlü hükümdarı Gazneli Mahmud, “sultan” unvanını kullanan ilk Türk hükümdarıdır ve Hindistan’a 17 sefer düzenledi. Büyük Selçuklu Devleti 1040’ta Dandanakan zaferiyle kuruldu; 1055’te Bağdat’a girerek halifeliği korudu, 26 Ağustos 1071’de Malazgirt’te Bizans’ı yenerek Anadolu’nun kapılarını Türklere açtı.
3. Mısır ve Suriye: Tolunoğulları Mısır’da kurulan ilk Türk devletidir. İhşidilerin ardından Eyyubiler Kudüs’ü Haçlılardan aldı; Memlükler 1260’ta Ayn Calut’ta Moğolları durdurdu.
4. Anadolu’da ilk beylikler: Malazgirt’ten sonra Saltuklular, Mengücekliler, Danişmentliler, Artuklular ve Çaka Beyliği kuruldu; Anadolu’nun Türkleşmesi hızlandı.
5. Kültür ve medeniyet: Devlet yönetiminde kut anlayışı, Divan-ı Saltanat, ikta sistemi ve atabeylik öne çıkar. Nizamiye medreseleri, Farabi, İbn-i Sina, Biruni gibi bilginler ve Kutadgu Bilig ile Divanü Lügati’t-Türk bu dönemin mirasıdır.
Ünitenin Konuları
NOT: İstediğiniz başlığın üzerine tıklayarak ilgili konuya gidebilirsiniz.
Bu ünitede neler öğreneceğiz?
- TALAS SAVAŞI (751)
- ORTA ASYA’DA KURULAN İLK TÜRK-İSLAM DEVLETLERİ
- MISIR’DA KURULAN TÜRK-İSLAM DEVLETLERİ
- ANADOLU’DA KURULAN İLK TÜRK-İSLAM DEVLETLERİ
- ORTA ÇAĞ VE YAKIN DOĞU’DA KURULAN DİĞER TÜRK DEVLETLERİ
- İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİ KÜLTÜR VE MEDENİYETİ
- ÜNİTE İLE İLGİLİ ÖNEMLİ HATIRLATMALAR
İlk Türk-İslam Devletleri Kronolojisi
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 751 | Talas Savaşı |
| 840 | Karahanlılar |
| 868 | Tolunoğulları (Mısır) |
| 963 | Gazneliler |
| 998–1030 | Gazneli Mahmud dönemi |
| 1040 | Dandanakan; Büyük Selçuklu Devleti |
| 1048 | Pasinler Savaşı |
| 1055 | Tuğrul Bey Bağdat’ta |
| 1069–1077 | Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati’t-Türk |
| 26 Ağustos 1071 | Malazgirt Savaşı |
| 1072–1092 | Melikşah ve Nizamülmülk dönemi |
| 1141 | Katvan Savaşı |
| 1157 | Büyük Selçuklu’nun dağılması |
| 1171 | Eyyubiler |
| 1187 | Hıttin Savaşı, Kudüs’ün alınması |
| 1230 | Yassıçemen Savaşı |
| 1250 | Memlükler |
| 1260 | Ayn Calut Savaşı |
Sınavda En Çok Çıkan 10 Bilgi
- Talas (751): Türklerin İslamiyet’e geçişini hızlandırdı; kâğıt İslam dünyasına geçti.
- Karahanlılar: İlk Müslüman Türk devleti; Türkçe resmî dil oldu.
- Gazneli Mahmud: “Sultan” unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı; Hindistan’a 17 sefer.
- Dandanakan (1040): Büyük Selçuklu Devleti kuruldu.
- Pasinler (1048): Türk–Bizans arasındaki ilk savaş.
- 1055 Bağdat Seferi: Selçuklular halifeliği korudu, İslam dünyasının liderliğini üstlendi.
- Malazgirt (1071): Anadolu’nun kapıları Türklere açıldı.
- Nizamiye medreseleri ve ikta sistemi Nizamülmülk’ün eseridir.
- Tolunoğulları Mısır’da kurulan ilk Türk devleti; Memlükler Ayn Calut’ta Moğolları durdurdu.
- Kutadgu Bilig ilk Türk-İslam eseri; Divanü Lügati’t-Türk Araplara Türkçe öğretmek için yazıldı.
Çıkmış Sorular
Bu üniteden çıkmış soruları ve açıklamalı cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ortaöğretim Tarih Soruları · 2024 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları. Önceki ünite: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi.
Sıkça Sorulan Sorular
İlk Müslüman Türk devleti hangisidir?
İlk Müslüman Türk devleti Karahanlılardır (840–1212). Satuk Buğra Han İslamiyet’i kabul etmiş, Musa Han döneminde (960) İslamiyet resmî din olmuştur.
Sultan unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı kimdir?
Gazneli Mahmud’dur (998–1030).
Büyük Selçuklu Devleti hangi savaşla kuruldu?
1040’taki Dandanakan Savaşı ile kuruldu; Tuğrul ve Çağrı Beyler Gaznelileri yendi.
Mısır’da kurulan ilk Türk devleti hangisidir?
Tolunoğulları’dır (868–905).
İlk Türk-İslam Devletleri özet PDF var mı?
Evet. Ünitenin 9 sayfalık özetini (haritalar, devletler tablosu, kültür ve medeniyet, kronoloji ve en çok çıkan 10 bilgi) bu sayfadan ücretsiz indirebilirsiniz.
Kaynakça
MEB Tarih ders kitapları; TDV İslâm Ansiklopedisi (Karahanlılar, Gazneliler, Selçuklular, Memlükler maddeleri); Türk Tarih Kurumu yayınları; ÖSYM KPSS çıkmış soruları.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026
